https://kanonlektur.pl/ Ostatnio dodane - Kanon Lektur pl https://kanonlektur.pl/wpisy/apokalipsa-autobiografizm/ Mon, 05 May 2025 00:00:00 +0000 https://kanonlektur.pl/wpisy/apokalipsa-autobiografizm/ Uwagi interpretacyjne do Małej apokalipsy Akcja powieści toczy się od świtu do zmroku jednego lipcowego (choć pogoda na to nie wskazuje) dnia w Warszawie. Jej narratorem i zarazem głównym bohaterem jest pisarz, będący, do pewnego stopnia, odbiciem autora. Bohater pisarz o nieznanym imieniu i nazwisku podejmujący temat śmierci. Ty żyjesz obsesją śmierci (s. 21), znany szeroko w kraju i za granicą, ale nie postrzegany jako geniusz od pewnego czasu zaniechał pisania, ponieważ stracił wiarę (s. https://kanonlektur.pl/wpisy/narracja/ Sun, 26 Jan 2025 00:00:00 +0000 https://kanonlektur.pl/wpisy/narracja/ Narracja Narracja to wypowiedź monologowa prezentująca ciąg zdarzeń uszeregowanych w jakimś porządku czasowym, powiązanych z postaciami w nich uczestniczącymi oraz ze środowiskiem, w którym się rozgrywają. Ze względu na formę i temat narracji wyróżnia się dwie podstawowe formy: opis (jeśli w przedstawieniu dominują zjawiska statyczne, rozmieszczone w przestrzeni ) opowiadanie (jeśli w przedstawieniu dominują zjawiska dynamiczne, rozwijające się w czasie) Pomiędzy tymi dwoma biegunami możliwe są liczne formy pośrednie oraz płynne przechodzenie od opisu do opowiadania. https://kanonlektur.pl/wpisy/konwencje/ Mon, 05 Aug 2024 00:00:00 +0000 https://kanonlektur.pl/wpisy/konwencje/ Konwencja literacka Konwencja literacka to panujący w danym czasie utrwalony sposób tworzenia dzieła literackiego. Najistotniejsze konwencje literackie to: Konwencja realistyczna prawdopodobieństwo postaci i zdarzeń odzwierciedlenie rzeczywistości społecznej i psychologicznej ujmowanie rzeczywistości w ramach logiki przyczynowo-skutkowej wierne oddanie cech i motywacji działań spotykana zwykle w ramach realizmu jako kierunku artystycznego, ale obecna także w utworach spoza tego nurtu Przykłady tekstów z dominującą konwencją realistyczną Bolesław Prus Lalka, Kamizelka Eliza Orzeszkowa Nad Niemnem Honoré Balzac Ojciec Goriot Gustave Flaubert Pani Bovary https://kanonlektur.pl/wpisy/swiat-przedstawiony/ Fri, 05 Jul 2024 00:00:00 +0000 https://kanonlektur.pl/wpisy/swiat-przedstawiony/ Świat przedstawiony Świat przedstawiony w dziele literackim to złożona konstrukcja, która obejmuje wszystkie elementy opisywane przez autora w ramach tekstu, tworząc kompleksową rzeczywistość narracyjną. Jest to wirtualny świat, w którym rozgrywają się wydarzenia fabuły i który obejmuje kilka kluczowych komponentów: Czas akcji: ramy czasowe, w których rozwija się fabuła, obejmujące zarówno historyczny kontekst, jak i specyficzne momenty w obrębie fabuły Przestrzeń: miejsca i lokalizacje, w których rozgrywają się wydarzenia, ich opisy, charakterystyki i znaczenia symboliczne Bohaterowie: postacie uczestniczące w fabule, ich cechy fizyczne, psychologiczne, społeczne oraz ich relacje i interakcje Wydarzenia i fabuła: sekwencja zdarzeń tworzących historię, ich przyczyny, przebieg i skutki Środowisko społeczne i kulturowe: tło społeczne, kulturowe, polityczne i ekonomiczne, które wpływa na bohaterów i wydarzenia. https://kanonlektur.pl/wpisy/alegoria-symbol/ Thu, 04 Jul 2024 00:00:00 +0000 https://kanonlektur.pl/wpisy/alegoria-symbol/ Alegorie i symbole Alegorie i symbole to pojęcia nieco podobne do metafory, bo także wymagają poszukiwania głębszego znaczenia poza tym, co dosłownie przedstawione. Jednak alegoria i symbol różnią się do metafory, jak i od siebie nawzajem. Zastrzeżenie: w języku potocznym (nie specjalistycznym, teoretycznoliterackim) pojęć alegoria, symbol, metafora czy nawet parabola używa się często zamiennie, są one bowiem do pewnego stopnia synonimiczne. Alegoria Alegoria to utrwalony w kulturze obraz mający metaforyczny (ukryty) sens Oto podstawowe wyznaczniki alegorii: https://kanonlektur.pl/wpisy/maturapod/ Thu, 04 Jul 2024 00:00:00 +0000 https://kanonlektur.pl/wpisy/maturapod/ Umiejętności i wiedza niezbędna do zdania matury – wskazówki dla ucznia Uczeń przygotowany do matury podstawowej Umie usytuować utwory lietrackie w poszczególnych okresach, zna chronologię epok oraz podstawowe prądy artystyczne i światopoglądowe przypadające na poszczególne okresy literackie: starożytność - antyk starożytność - Biblia, średniowiecze, renesans, barok, oświecenie, romantyzm pozytywizm Młoda Polska, dwudziestolecie międzywojenne, literatura wojny i okupacji, literatura lat 1945–1989 krajowa i emigracyjna literatura po 1989 r. Zna lektury objęte podstawą programową tzn. https://kanonlektur.pl/wpisy/lektury23/ Mon, 01 Jul 2024 00:00:00 +0000 https://kanonlektur.pl/wpisy/lektury23/ Lektury obowiązkowe na maturze od 2025 roku Część tytułów lub nazwisk autorów opatrzona została linkami do omówienia lektury na blogu kanonlektur.pl Poziom podstawowy Utwory literackie (epickie i dramatyczne) poznawane w całości (na egzaminie maturalnym obowiązuje znajomość całego utworu) Jan Parandowski, Mitologia, część I Grecja; Sofokles, Antygona; William Szekspir, Makbet; Molier, Skąpiec; Adam Mickiewicz, Dziady cz. III; Bolesław Prus, Lalka; Fiodor Dostojewski, Zbrodnia i kara; Stanisław Wyspiański, Wesele; Stefan Żeromski, Przedwiośnie; Tadeusz Borowski, Proszę państwa do gazu; Hanna Krall, Zdążyć przed Panem Bogiem; Albert Camus, Dżuma; George Orwell, Rok 1984; Sławomir Mrożek, Tango; Marek Nowakowski, Górą „Edek” (z tomu Prawo prerii); Andrzej Stasiuk, Miejsce (z tomu Opowieści galicyjskie); Olga Tokarczuk, Profesor Andrews w Warszawie (z tomu Gra na wielu bębenkach). https://kanonlektur.pl/wpisy/lektury-podstawowa/ Mon, 01 Jul 2024 00:00:00 +0000 https://kanonlektur.pl/wpisy/lektury-podstawowa/ Lektury obowiązkowe w szkole podstawowej Ciemną czcionką wyróżniono teksty, których znajomość treści i problematyki będzie sprawdzana w zadaniach egzaminacyjnych w 2023 roku( jest węższa w stosunku do listy zawartej w informatorze “właściwym”.) Jan Brzechwa, Akademia Pana Kleksa Janusz Christa, Kajko i Kokosz. Szkoła latania (komiks) René Goscinny, Jean-Jacques Sempé, Mikołajek (wybór opowiadań) Rafał Kosik, Felix, Net i Nika oraz Gang Niewidzialnych Ludzi Ignacy Krasicki, wybrane bajki Clive Staples Lewis, Opowieści z Narnii. https://kanonlektur.pl/wpisy/lektury_ponadpostawowa/ Mon, 01 Jul 2024 00:00:00 +0000 https://kanonlektur.pl/wpisy/lektury_ponadpostawowa/ Lektury w szkole ponadpodstawowej - lista po ostatnich modyfikacjach. Niniejszy zestaw opracowany został w oparciu podstawę programową z języka polskiego dla liceum i technikum zatwierdzoną 30 stycznia 2018 roku dla szkół ponadpodstawowych oraz Rozporządzenie Ministra Edukacji z czerwca 2024 roku. Celem tego zestawu jest przede wszystkim zaprezentować uczniom jasne i zrozumiałe zestawienie lektur, tak, aby mogli, we współpracy z nauczycielem, ale także samodzielnie, zaplanować swoje przygotowania do lekcji oraz do egzaminu maturalnego. https://kanonlektur.pl/wpisy/noc_listopadowa_konteksty/ Tue, 26 Mar 2024 00:00:00 +0000 https://kanonlektur.pl/wpisy/noc_listopadowa_konteksty/ Noc listopadowa - konteksty kulturowe Postacie mitologiczne Pallas Pallas Atena - grecka bogini wojny sprawiedliwej, mądrości i strategii wojennej. Córka Zeusa. wstaje Dziewa, hełm z kitą na jej karku, prawicą włócznia, tarcz jej lewa; jej pierwszy głos i rola. Ze spiżu czerwony kask kryje jej lica a oczy jej gorą w przyłbicy; jej szata się łyska w odblasku księżyca; tarcz wielka na złotej pętlicy: Egida śrebrzysta, przez ramię rzucona, wężami szeleści żywemi. https://kanonlektur.pl/teoria/artysta-modernizm/ Mon, 15 Jan 2024 00:00:00 +0000 https://kanonlektur.pl/teoria/artysta-modernizm/ Koncepcje sztuki w modernizmie. Artysta i muza Autor: Jacek Malczewski Stanisław Przybyszewski Autor: Edward Munch (1863 - 1944) Stanisław Przybyszewski Confiteor Sztuka nie ma żadnego celu, jest celem sama w sobie, jest absolutem, bo jest odbiciem absolutu – duszy. A ponieważ jest absolutem, więc nie może być ujętą w żadne karby, nie może być na usługach jakiejśkolwiek idei, jest panią, praźródłem, z którego całe życie się wyłoniło. Sztuka stoi nad życiem, wnika w istotę wszechrzeczy, czyta zwykłemu człowiekowi ukryte runy, obejmuje wszechrzecz od jednej wieczności do drugiej, nie zna ni granic, ni praw, zna tylko jedną odwieczną ciągłość i potęgę bytu duszy, kojarzy duszę człowieka z duszą wszechnatury, a duszę jednostki uważa za przejaw tamtej. https://kanonlektur.pl/wpisy/lilla_streszczenie/ Wed, 27 Dec 2023 00:00:00 +0000 https://kanonlektur.pl/wpisy/lilla_streszczenie/ Streszczenie dramatu https://kanonlektur.pl/wpisy/retoryka-arystotel/ Sat, 21 Oct 2023 00:00:00 +0000 https://kanonlektur.pl/wpisy/retoryka-arystotel/ Czym jest sztuka przemawiania w świetle Retoryki Arystotelesa Według Stagiryty retoryka to umiejętność wynajdowania możliwych sposobów przekonywania w odniesieniu do każdego przedmiotu. Arystoteles podjął się zadania zrehabilitowania retoryki po tym, jakie szkody wyrządzili jej sofiści, którzy ją zdetronizowali z pozycji sztuki słowa. Byłoby rzeczą dziwną, gdyby rzeczą haniebną było nie móc bronić się ciałem, a nie byłoby hańbą nie móc bronić się słowem, gdyż posługiwanie się słowem jest bardziej właściwie człowiekowi niż używanie ciała () Arystoteles, Retoryka, [w:] M. https://kanonlektur.pl/wpisy/nowelistyka/ Thu, 05 Oct 2023 00:00:00 +0000 https://kanonlektur.pl/wpisy/nowelistyka/ “Kamizelka” (1882) Nowela Prusa reprezentuje programowy zwrot do codzienności jako sprzeciw wobec fascynacji niezwykłością i stylistycznej egzaltacji epigonów romantyzmu. Twórczość autora Lalki odchodzi od sensacyjności, egzotyki, uczuciowej egzaltacji i czułostkowości, zamiast tego proponując temat prozaicznej egzystencji zwykłego człowieka. Bohaterami nowel Prusa, w tym Kamizelki są ludzie zwykli, szarzy, przeciętni, pospolici pod względem wyglądu, lecz ujawniający wielkość i niezwykłość wewnętrzną. Tym samym, jak zauważa Henryk Sienkiewicz, Prus dokonuje literackiej nobilitacji przysłowiowego szarego człowieka. https://kanonlektur.pl/wpisy/potop-fabu%C5%82a/ Sun, 17 Sep 2023 00:00:00 +0000 https://kanonlektur.pl/wpisy/potop-fabu%C5%82a/ Przebieg akcji utworu: Zdarzenia przed najazdem Szwedów W 1654 r. Chmielnicki poddaje się Rosji, co staje się przyczyną wojny polsko-rosyjskiej - dwie potężne armie rosyjskie wkraczają w tym roku na Litwę i Białoruś. Tę wojnę Sienkiewicz, ze względu na cenzurę carską, nazywa wojną z Septentrionami, z Chowańskim itp. Herakliusz Bilewicz, przedstawiciel możnego rodu żmudzkiego, w testamencie przekazał cały majątek wnuczce Aleksandrze, oddając ja pod opiekę szlachty laudańskiej i wyznaczając na męża Andrzeja Kmicica, któremu też zapisał wieś Lubicz. https://kanonlektur.pl/teoria/rozszerzenie-pisemnie/ Tue, 15 Aug 2023 00:00:00 +0000 https://kanonlektur.pl/teoria/rozszerzenie-pisemnie/ Jak zoptymalizować punktację za poszczególne kryteria oceny wypracowania? Spełnienie formalnych warunków polecenia (1 punkt) Cel do osiągnięcia nie popełnić błędu kardynalnego odwołać się do trzech utworów literackich reprezentujących co najmniej dwie epoki literackie, w tym do lektury obowiązkowej z listy lektur zamieszczonej w arkuszu egzaminacyjnym. odnieść się do problemu wskazanego w poleceniu. w wypracowaniu zawrzeć argumentację O czym należy pamiętać? Błąd kardynalny to (na przykład): brak znajomości losów głównego bohatera, nieznajomość fabuły obowiązkowej lektury, pisanie o wydarzeniach, które nie miały miejsca w tekście, mylenie istotnego wątku lub łączenie elementów z różnych lektur całkowicie błędna, niezgodna z tekstem, interpretacja wymowy utworu W wypracowaniu musi być odwołanie do trzech utworów literackich z co najmniej dwóch epok. https://kanonlektur.pl/wpisy/norwid-propedeutyka/ Mon, 14 Aug 2023 00:00:00 +0000 https://kanonlektur.pl/wpisy/norwid-propedeutyka/ Twórczość Cypriana Kamila Norwida (1821-1883) - próba ogólnego odczytania Najważniejsze klucze do twórczości Norwida to: Religijność Norwid to jeden z najbardziej religijnych polskich poetów. Zdaję sobie sprawę z całej kontrowersyjności tego twierdzenia i już wyjaśniam, jak należy tę informację pojmować. Otóż tak, że dla Norwida religia chrześcijańska (czy ściślej katolicka) była fundamentem jego oryginalnej, osobistej ale zarazem spójnej i konsekwentnej wizji świata, w tym człowieka oraz sztuki. Norwidowska religijność nie jest w żadnym razie fanatyczną, zacietrzewioną czy obskurancką religijnością, z jaką niestety często mamy do czynienia. https://kanonlektur.pl/wpisy/bovary-emma/ Wed, 09 Aug 2023 00:00:00 +0000 https://kanonlektur.pl/wpisy/bovary-emma/ Realizm Flauberta Problem Emmy Bovary to problem nienasycenia. Bohaterka żyje nadzieją na jakieś wielkie wydarzenie, które wprowadzi zwrot w jej nudne, monotonne prowincjonalne życie u boku pospolitego męża. W głębi duszy wyczekiwała jednak jakiegoś zdarzenia. Jak marynarze w niebezpieczeństwie, rzucała zrozpaczone spojrzenie na swe samotne życie, wypatrując zjawienia się białego żagla na mglistym widnokręgu. Nie wiedziała, co by to mógł być za przypadek, jaki wiatr go przywieje i ku jakim wybrzeżom ją zaniesie, czy będzie to mała łódeczka, czy okręt o trzech pokładach naładowany niepokojem czy wypełniony szczęśliwością aż po brzegi. https://kanonlektur.pl/teoria/wypracowanie-pr/ Wed, 09 Aug 2023 00:00:00 +0000 https://kanonlektur.pl/teoria/wypracowanie-pr/ Wypracowanie na poziomie rozszerzonym - informacje ogólne Jak zapewne wiesz, matura w 2024 roku będzie podobna do tej z roku 2023. W przypadku egzaminu z języka polskiego oznacza to, że zdający rozszerzenie (PR) będzie pisał tylko wypracowanie na podstawie jednego z dwóch obecnych w arkuszu tematów. Za wypracowanie, podobnie jak na poziomie podstawowym (PP) zdający będzie mógł otrzymać maksymalnie 35 punktów. Kryteria oceny egzaminu w ogólnym zarysie wyglądają tak samo, jak w przypadku PP. https://kanonlektur.pl/teoria/kompozycja-matura/ Sun, 06 Aug 2023 00:00:00 +0000 https://kanonlektur.pl/teoria/kompozycja-matura/ Podstawowa zasada struktury - trójdzielność pracy Całe wypracowanie, jak wiadomo, powinno dzielić się na trzy bloki: wstęp, rozwinięcie, zakończenie. Poszczególne bloki natomiast składają się z akapitów, czyli wyróżnionych graficznie członów tekstu, stanowiących logiczną całość znaczeniową. 1. Zasady tworzenia akapitu Każdy akapit, jako logiczna całość znaczeniowa, także powinien zawierać wstęp, rozwinięcie oraz zakończenie. Wyjątek stanowią tzw. akapity łącznikowe, służące powiązaniu części tekstu. Możesz myśleć o pojedynczym akapicie jak o mini-rozprawce. To znaczy, takiej całości, w której zawiera się: https://kanonlektur.pl/teoria/wypracowanie-pp/ Sun, 06 Aug 2023 00:00:00 +0000 https://kanonlektur.pl/teoria/wypracowanie-pp/ Jak zdobyć maksymalną liczbę punktów za wypracowanie maturalne? Podczas egzaminu maturalnego zdający powinien samodzielnie napisać wypracowanie na wybrany przez siebie temat spośród dwóch zawartych w arkuszu, nie krótsze niż na 300 wyrazów. W każdym temacie egzaminacyjnym znajdują się cztery elementy, które zdający musi uwzględnić w swoim wypracowaniu: a) dwa utwory literackie, z których jeden musi być lekturą obowiązkową wskazaną w liście lektur zamieszczonej w arkuszu egzaminacyjnym; b) dwa konteksty, czyli dodatkowe informacje, pogłębiające rozumienie omawianych utworów do wyboru spośród np. https://kanonlektur.pl/wpisy/potop-koziolek/ Sun, 16 Jul 2023 00:00:00 +0000 https://kanonlektur.pl/wpisy/potop-koziolek/ Miejsca po ojcach W powieści Potop widzimy sytuację, w której zmarły dziadek Billewicz, patriarcha rodu i opiekun Laudy, pełni rolę symbolicznego ojca (martwy patriarcha, legenda wśród magnatów, gotowy do obrony i pomocy Laudzie, podejmujący decyzje dotyczące życia innych ludzi). Bezpośrednia sukcesja władzy po ojcu jest jednak niemożliwa, ponieważ ojca jako takiego w powieści nie ma. Kmicic nie może również przyjąć roli spadkobiercy dziadka w stosunku do Oleńki, ponieważ oboje są częścią umowy prawnej stworzonej przez starego Billewicza, która tylko na pozór traktuje Oleńkę jako przedmiot. https://kanonlektur.pl/wpisy/goriot-realizm/ Sat, 15 Jul 2023 00:00:00 +0000 https://kanonlektur.pl/wpisy/goriot-realizm/ Realizm w powieści Balzaca Balzac za główny cel swojej twórczości uznał odtwarzanie współczesnego życia. Cechy jego pisarstwa to: bardzo dokładne opisy miejsc, w tym ulic, budynków, pomieszczeń, które zdają się niemal określać bohaterów -ukazywanie człowieka w określonych warunkach (fr. milieu – środowisko) jako istoty biologicznej i społecznej zarazem, silnie uwarunkowanej przez środowisko, w którym żyje i funkcjonuje ukazywanie biografii postaci, na tyle, na ile potrzebna jest ona, by uchwycić typ charakteru, który dana postać reprezentuje https://kanonlektur.pl/wpisy/lilla-dramat/ Wed, 10 May 2023 00:00:00 +0000 https://kanonlektur.pl/wpisy/lilla-dramat/ Zarys treści dramatu Lilla Weneda to dramat powstały w 1839 roku. Podobnie jak wcześniejsza Balladyna (1834), utwór kreuje wizję przeszłości słowiańskich plemion, zamieszkujących rejony Gopła. Podobnie jak Balladyna Lilla Weneda jest okrutną, pełną krwi i przemocy baśnią, rozgrywającą się wprawdzie w dawnych czasach, ale zawierającą aluzję do współczesnej autorowi rzeczywistości. Gdybym miała w niewielu słowach przedstawić akcję Lilli Wenedy, powiedziałabym, że rozgrywa się ona w ciągu kilku ostatnich dni skazanego na zagładę ludu Wenedów, ginącego w krwawej wojnie z najeźdźcą - plemieniem Lechitów. https://kanonlektur.pl/wpisy/slowacki-powtorka/ Mon, 01 May 2023 00:00:00 +0000 https://kanonlektur.pl/wpisy/slowacki-powtorka/ Twórczość Słowackiego (1809-1849) Poeta o ogromnym dorobku, większość którego nie jest wam prezentowana w szkole, w przeciwieństwie do twórczości Mickiewicza, którą w dużej mierze poznajecie. W szkole nie dowiadujecie się np o tym, że przez kilka ostatnich lat swojego życia Słowacki opracował własną koncepcję filozoficzno-religijną, zwaną systemem genezyjskim, której elementem była wiara w metempsychozę. Słowackiemu, z powodów obiektywnych (późniejsze niż Mickiewicza urodzenie, niegotowość polskich emigrantów na pojawienie się drugiego, po autorze Dziadów wielkiego poety) przypadła niewdzięczna rola “drugiego wieszcza”. https://kanonlektur.pl/wpisy/poezja-matura/ Sun, 16 Apr 2023 00:00:00 +0000 https://kanonlektur.pl/wpisy/poezja-matura/ Zakres liryki (utworów poetyckich) potrzebny na maturze Wprawdzie w aneksie do informatora maturalnego znajdujemy informację, iż na egzaminie nie będzie sprawdzana znajomość treści wierszy lirycznych, to jednak pojawiają się tam nazwiska poetów, a niekiedy także tytuły konkretnych utworów, które pozostają obowiązkowe. Zarówno w teście historyczno-literackim, jak i na maturze ustnej, pojawiać się zatem mogą (i będą) pytania odnoszące się do utworów poetyckich, choć za każdym razem towarzyszyć im będzie załączony fragment wiersza lub cały tekst. https://kanonlektur.pl/wpisy/herbert/ Thu, 23 Feb 2023 00:00:00 +0000 https://kanonlektur.pl/wpisy/herbert/ Poezja Herberta - niezbędne konteksty. Przesłanie Pana Cogito - tekst. Pan Cogito Cogito to łaciński wyraz oznaczający myślę. Spopularyzowany przez maksymę Kartezjusza Cogito ergo sum (myślę, więc jestem). Portret Kartezjusza, Autor: Frans Franchoisz Hals, 1649-1700, Luwr, domena publiczna Pan Cogito to postać postać występująca w wierszach Zbigniewa Herberta. Po raz pierwszy pojawił się w piątym tomie poezji autora pt. Pan Cogito wydanym w 1974. Zbigniew Herbert nazywał stworzoną przez siebie postać następująco: https://kanonlektur.pl/wpisy/apokalipsa-konteksty/ Wed, 15 Feb 2023 00:00:00 +0000 https://kanonlektur.pl/wpisy/apokalipsa-konteksty/ Najważniejsze konteksty powieści Sytuacja w kulturze II połowy lat 70-tych W 1974 wychodzi książka Adama Zagajewskiego i Juliana Kornhausera Świat nie przedstawiony, której autorzy pytają o prawdę w literaturze, o szanse na ukazanie współczesności, w tym tych zagadnień życia społecznego, których odsłanianie było żle widziane przez władzę. Artyści różnych środowisk artystycznych zwracają się ku rzeczywistości - dotyczy to oczywiście pisarzy, ale także ludzi teatru, kabaretów studenckich, przedstawicieli sztuk plastycznych czy wreszcie filmowców (patrz: Kino moralnego Niepokoju). https://kanonlektur.pl/wpisy/hamlet-tragizm/ Thu, 29 Dec 2022 00:00:00 +0000 https://kanonlektur.pl/wpisy/hamlet-tragizm/ Hamlet jako bohater tragiczny Ze wszystkich sztuk napisanych przez Szekspira tragedia Hamlet jest niewątpliwie najsłynniejsza, a jej tytułowy bohater jest najbardziej kontrowersyjną i najszerzej omawianą postacią w historii literatury światowej. Jak pisał wybitny teoretyk teatru Jan Kott Hamlet […] jest jednym z niewielu bohaterów literackich, którzy żyją poza tekstem, którzy żyją poza teatrem. Jego imię znaczy coś nawet dla tych, którzy Szekspira nigdy nie czytali ani nie oglądali. Podobny jest w tym do Mony Lisy Leonarda. https://kanonlektur.pl/wpisy/bohaterowie-zdazyc/ Sat, 05 Nov 2022 00:00:00 +0000 https://kanonlektur.pl/wpisy/bohaterowie-zdazyc/ “Zdążyć przed Panem Bogiem” - książka o tym, jak działa pamięć. Lektura książki Hanny Krall stawia przed czytelnikiem wyzwanie podążania meandrami pamięci jej bohaterów, w tym przede wszystkim głównego rozmówcy autorki - Marka Edelmana. Pamięć, ujawniająca się w warunkach naturalnej rozmowy, nie eksponuje zdarzeń chronologicznie. Działa kołowo, do niektórych sytuacji i scen powraca wielokrotnie, w różnych odsłonach. Zdarzenia składające się na powstanie w getcie nie prezentują się czytelnikowi w prostym i logicznym ciągu przyczynowo-skutkowym, ale ukazują się w porządku pamięci, meandrującej i powracającej do konkretnych obrazów, by naświetlić je z innej strony, dodać inne wyjaśnienia i detale. https://kanonlektur.pl/wpisy/katedra-tajemnica/ Sat, 09 Jul 2022 00:00:00 +0000 https://kanonlektur.pl/wpisy/katedra-tajemnica/ Katedra - konteksty interpretacyjne Rzut oka na akcję opowiadania Główny bohater i narrator - wysłannik Watykanu, ksiądz Pierre Lavone - przybywa na planetoidę o nazwie Róg, jedną z kilku Izmiraid, na której znajduje się tytułowa Katedra, aby zbadać sprawę cudów, jakich pielgrzymi mieli doświadczać przy grobie zmarłego w dramatycznych okolicznościach astronauty. Działania księdza nie mogą zająć zbyt wiele czasu, bowiem już wkrótce Izmiraidy zostaną wypchnięte w próżnię kosmiczną za sprawą gwiazdy Madeleine, a to oznacza, że niezwykła i tajemnicza Katedra stanie się niedostępna dla człowieka, choć pozostanie wieczna w kosmosie. https://kanonlektur.pl/wpisy/romeo-i-julia---zadania-do-lektury/ Sun, 22 May 2022 00:00:00 +0000 https://kanonlektur.pl/wpisy/romeo-i-julia---zadania-do-lektury/ Zadania do lektury. Poniższe zadania nie są trudne, wymagają jednak przeczytania utworu oraz pracy z tekstem. Niejednokrotnie będziesz poproszony o zacytowanie fragmentu. Tekst dramatu jest dostępny online, np. tutaj Co na temat treści dramatu Szekspira mówi poniższy plakat Shakespeare – Romeo and Juliet Autor: Dimitri Tavadze; Year 1974, Creative Commons Attribution-Share Alike 3.0 Unported Napisz streszczenie dramatu na maksymalnie 60 słów. Niech poniższy fragment utworu w tłumaczeniu Stanisława Barańczaka posłuży ci za inspirację oraz wskazówkę, jakie treści uwzględnić w streszczeniu. https://kanonlektur.pl/wpisy/dante-uniwersum/ Fri, 06 May 2022 00:00:00 +0000 https://kanonlektur.pl/wpisy/dante-uniwersum/ Filozofia Boskiej komedii Boska komedia, głęboko ukształtowana przez średniowieczną myśl filozoficzną i teologiczną, jest równocześnie realistyczną panoramą średniowiecznego świata. Dante przedstawił w swoim monumentalnym poemacie wędrówkę pierwszoosobowego narratora-bohatera przez trzy światy pozagrobowe. Podróż trwa około trzy tygodnie, od Wielkiego Piątku roku 1300 poczynając. Jej motywem wiodącym jest miłość do Boga, do idealnej kobiety - Beatrycze oraz do rodzaju ludzkiego (uwidocznił się tu wpływ duchowości franciszkańskiej). Dantejska kosmologia jest oparta na ówczesnym geocentrycznym wyobrażeniu o konstrukcji Wszechświata postrzeganego jako harmonijne ułożenie sfer kosmosu wokół punktu centralnego – Ziemi. https://kanonlektur.pl/teoria/biblia-styl/ Sun, 13 Feb 2022 00:00:00 +0000 https://kanonlektur.pl/teoria/biblia-styl/ Cechy stylu biblijnego Styl biblijny – styl literacki reprezentowany i rozwijany w księgach Starego i Nowego Testamentu. Ponieważ treść Biblii traktowano jako natchnioną, przypisywano mu też charakter sakralny. Styl biblijny Pisma Świętego jest zróżnicowany. Wynika to m.in. z faktu, że teksty poszczególnych ksiąg powstawały w ciągu ponad tysiąca lat i były przekazywane najpierw ustnie, a potem utrwalane w piśmie. Zadaniem autorów ksiąg biblijnych było przede wszystkim przekazywanie Bożej myśli. Musieli przy tym trafić do prostego słuchacza, dlatego teksty nasycili symbolami i analogiami, a abstrakcyjne pojęcia zastąpili obrazami. https://kanonlektur.pl/wpisy/kohelet/ Sun, 13 Feb 2022 00:00:00 +0000 https://kanonlektur.pl/wpisy/kohelet/ Geneza Księgi Koheleta (Eklezjasty) W nazwie księgi nie występuje imię. Kohelet (gr. Ekklesiastes – hebr. Kohelet) - oznacza mędrca przemawiającego do tłumu, nauczyciela, kaznodzieję. Tradycja przypisuje autorstwo tekstu Salomonowi, jednak z analiz wynika, że dzieło powstało znacznie później niż za czasów Salomona, prawdopodobnie w III wieku p.n.e. Słowa Koheleta, syna Dawida, króla w Jeruzalem. (Kh, 1, 1-14) (2) Marność nad marnościami, powiada Kohelet, marność nad marnościami – wszystko marność. (3) Cóż przyjdzie człowiekowi z całego trudu, jaki zadaje sobie pod słońcem? https://kanonlektur.pl/wpisy/wesele-mity/ Sun, 06 Feb 2022 00:00:00 +0000 https://kanonlektur.pl/wpisy/wesele-mity/ Mity narodowe Wyjaśnienie pojęcia mit znajdziesz tutaj. Poniżej znajdziesz listę mitów narodowych, które są obecne w Weselu. Mit racławicki Mit związany z postacią Bartosza Głowackiego, chłopa, który jako kosynier wziął udział w insurekcji kościuszkowskiej i odznaczył się wybitną odwagą w bitwie pod Racławicami. Został wówczas nominowany przez Kościuszkę na oficera, otrzymał nazwisko Głowacki oraz gospodarstwo na własność. Zmarł ranny w bitwie pod Szczekocinami. Symbol chłopa-patrioty. Bitwa pod Racławicami, Autor: Jan Matejko, 1888, Muzeum Narodowe w Krakowie, domena publiczna W akcie III, scenach 18 i 19, Czepiec (który w akcie I przywoływał z dumą postać Głowackiego) w kożuchu, z wielką kosą w ręku jest stylizowany na Głowackiego. https://kanonlektur.pl/wpisy/hiob-cierpienie/ Sun, 06 Feb 2022 00:00:00 +0000 https://kanonlektur.pl/wpisy/hiob-cierpienie/ Niezliczeni ludzie, i dawni, i równocześnie z nami żyjący, doznawali i doznają nieszczęścia, choć słaba to pociecha. Tyle że wskutek tej powszechności ciągle żywa jest Księga Hioba. (Czesław Miłosz, Abecadło, Kraków 2001, s. 230.) Księga Hioba - niezwykły tekst Księga Hioba to liczący sobie 1035 wersetów biblijny poemat dydaktyczny, zatem zaliczany do tzw. ksiąg mądrościowych. Utwór rozpoczyna się i kończy rozdziałami o charakterze narracyjnym, jego środkową część wypełniają natomiast fragmenty poetyckie: monologi oraz dialog bohatera z przyjaciółmi. https://kanonlektur.pl/wpisy/bogurodzica-uwazne-czytanie/ Tue, 14 Dec 2021 00:00:00 +0000 https://kanonlektur.pl/wpisy/bogurodzica-uwazne-czytanie/ Bogurodzica - uważne czytanie Na poniższym zdjęciu widzicie najstarszy zapis wiersza, będący kopią wcześniejszej wersji, która się nie zachowała. Bogurodzica, najstarszy zapis tekstu z 1407 roku Autor: Maciej z Grochowa, domena publiczna Jest to tzw. przekaz “kcyński”, zapisany na tylnej stronie zbioru kazań łacińskich, skopiowanych przez Macieja Grochowa, wikariusza w Kcyni, koło Gniezna), powstały w roku 1408 lub nieco później. Utwór ogromnie popularny w średniowieczu, zachowało się wiele jego odpisów jeszcze średniowiecznych. https://kanonlektur.pl/wpisy/przedwiosnie-dyskusja/ Sun, 28 Nov 2021 00:00:00 +0000 https://kanonlektur.pl/wpisy/przedwiosnie-dyskusja/ Rewolucja Opinia Jadwigi Barykowej: Matka nie chodziła na mityngi. Patrzyła teraz ponuro w ziemię i nie odzywała się z niczym do nikogo. Gdy była z Cezarym sam na sam, próbowała oponować. Lecz wtedy popadał w gniew, gromił ją, iż niczego nie może zrozumieć z rzeczy tak jasnych, prostych i sprawiedliwych. Gadała zaś niestworzone klituś-bajtuś. Twierdziła, że kto by chciał tworzyć ustrój komunistyczny, to powinien by podzielić na równe działy pustą ziemię, jakiś step czy jakieś góry, i tam wspólnymi siłami orać, siać, budować - żąć i zbierać. https://kanonlektur.pl/wpisy/przedwio%C5%9Bnie-samotno%C5%9B%C4%87/ Sun, 28 Nov 2021 00:00:00 +0000 https://kanonlektur.pl/wpisy/przedwio%C5%9Bnie-samotno%C5%9B%C4%87/ Samotna droga Cezarego Baryki Cezary Baryka to postać niejednoznaczna. Obdarzony urokiem, pewny siebie, asertywny, łatwo nawiązujący znajomości, odważny Cezary jest zarazem jednym z najbardziej samotnych bohaterów polskiej literatury. Poniżej znajdziesz fragmenty ilustrujące doświadczenie samotności Cezarego Baryki. Zastanów się, z czego ono wynika? Co z sobą niesie? Czy ma swe źródło w osobowości bohatera, czy raczej wynika z okoliczności zewnętrznych? Rozstanie z ojcem Cezary znalazł się sam z matką w osierociałym mieszkaniu. https://kanonlektur.pl/wpisy/zbrodnia-i-kara-polifonia/ Sat, 27 Nov 2021 00:00:00 +0000 https://kanonlektur.pl/wpisy/zbrodnia-i-kara-polifonia/ Polifonia powieści Dostojewskiego Michaił Bachtin to wybitny rosyjski literaturoznawca, zajmujący się między innymi teorią literatury oraz kultury. Stworzył koncepcję wielogłosowości (polifoniczności) powieści nowożytnej, które to zjawisko zaobserwował w twórczości Dostojewskiego. Wartość samodzielnych i nie łączących się ze sobą głosów i świadomości, prawdziwa polifonia pełnowartościowych głosów, stanowi, w istocie, podstawową właściwość powieści Dostojewskiego. W jego utworach mamy do czynienia nie z losami i życiem bohaterów w jednolitym obiektywnym świecie, ukazanym w świetle jednej autorskiej świadomości, lecz właśnie z mnogością równoprawnych świadomości i ich światów, które łączą się ze sobą, nie tracąc swojej odrębności, w jedność pewnego zdarzenia. https://kanonlektur.pl/wpisy/antyka-synteza/ Sat, 27 Nov 2021 00:00:00 +0000 https://kanonlektur.pl/wpisy/antyka-synteza/ Zagadnienia powtórkowe wraz z linkami do przydatnych informacji Zagadnienia ogólne Antyk - podstawowe informacje. Filozofia antyczna: Sokrates (metoda sokratyczna, etyka, interpretacja powiedzenia Wiem, że nic nie wiem), Platon (alegoria jaskini, idealizm). Mitologia grecka (na podstawie Mitologii Jana Parandowskiego) - pomocne będą zadania do lektury. Znaczenie wybranych mitów dla kultury: Mit o Prometeuszu Mit o Orfeuszu Mit - definicja, funkcje, rodzaje mitów. Lektury obowiązkowe Zagadnienie ogólne - jaka koncepcja losu ludzkiego wyłania się z poznanej literatury antycznej? https://kanonlektur.pl/wpisy/pozytywizm-synteza/ Tue, 23 Nov 2021 00:00:00 +0000 https://kanonlektur.pl/wpisy/pozytywizm-synteza/ Pytania i zagadnienia Tematyka ogólna Podstawowe informacje o epoce znajdziesz tutaj. Chronologia epoki Poglądy filozoficzne doby pozytywizmu Idee polskiego pozytywizmu Przeczytaj poniższy fragment tekstu, a następnie odpowiedz na poniższe pytania Ta epoka ma swój porządek. Po klęsce powstania styczniowego wyczerpały się marzenia o szybkim odzyskaniu niepodległości. Pisarze proponowali, by czas niewoli zamienić w okres intensywnej pracy na rzecz społeczeństwa. Banał? Niezupełnie. Program pozytywistyczny był świadomą alternatywą wobec romantycznej idei „ojczyzny intymnej". https://kanonlektur.pl/wpisy/antygona-sztuka/ Sun, 14 Nov 2021 00:00:00 +0000 https://kanonlektur.pl/wpisy/antygona-sztuka/ Antygona w sztukach plastycznych Król Edyp Autor: Emil Teschendorff (1898), Flickr's The Commons Antygona i Ismena Autor: Emil Teschendorff (1898), Flickr's The Commons Edyp z Antygoną Autor: Antoni Brodowski, 1828 , Public Domain https://kanonlektur.pl/wpisy/kochanowski-powtorka/ Thu, 11 Nov 2021 00:00:00 +0000 https://kanonlektur.pl/wpisy/kochanowski-powtorka/ Znaczenie twórczości Jana Kochanowskiego (1530-1584) Mistrz z Czarnolasu bez wątpienia zasługuje na miano ojca polskiej poezji. Jako pierwszy wprowadził do liryki polskiej na tak wielką skalę tradycję poezji antycznej oraz, poprzez swoje tłumaczenia psalmów, także starohebrajskiej. Na całe wieki ustalił rozwiązania artystyczne w poezji, np. system wersyfikacyjny, środki wyrazu poetyckiego, gatunki liryczne itp., na których opierać się mogli jego następcy. O tym, że Kochanowski był pierwszym w literaturze polskiej absolutnie świadomym i celowym artystą, świadczą jego słowa z wiersza dedykowanego jego mecenasowi, biskupowi Piotrowi Myszkowskiemu : https://kanonlektur.pl/wpisy/chlopi-uwazne-czytanie/ Tue, 02 Nov 2021 00:00:00 +0000 https://kanonlektur.pl/wpisy/chlopi-uwazne-czytanie/ Zarys akcji całej powieści Centralną postacią utworu jest Maciej Boryna — zamożny chłop, właściciel 32 morgów ziemi, despotyczny nestor rodu, decydujący się na poślubienie młodej i pięknej Jagny Paczesiówny, emanującej erotyzmem wiejskiej femme fatale. Jagna ma magnetyczny wpływ na zauroczonych nią mężczyzn, sama też łatwo ulega namiętności. Łączy ją romans z Antkiem, żonatym synem Macieja Boryny. Rodzinne animozje Borynów zdominował jednak konflikt o ziemię (Antek chce uzyskać od ojca swoją schedę, by móc samodzielnie gospodarować, tymczasem Maciej zapisuje 5 morgów Jagnie). https://kanonlektur.pl/wpisy/iliada-odyseja-porownanie/ Sat, 30 Oct 2021 00:00:00 +0000 https://kanonlektur.pl/wpisy/iliada-odyseja-porownanie/ Iliada i Odyseja - podobieństwa i różnice “Przygodowa historia”" przetrwania eposów Wielkim wielbicielem eposów Homera, zwłaszcza Iliady był Aleksander Wielki. Egzemplarz eposu woził ze sobą w złotej skrzyni na swoje kolejne bitwy. Podobno po to właśnie postanowił ufundować w Afryce północnej miasto nazwane od swego imienia - Aleksandrią, a w nim wspaniałą bibliotekę, by mogły w niej “spocząć” dzieła Homera. Nad drzwiami Biblioteki Aleksandryjskiej umieszczono napis: Lekarstwo na umysł , które miały być parafrazą myśli Demokryta z Abdery Książki są lekarstwem dla umysłu. https://kanonlektur.pl/wpisy/odyseusz-mit/ Sun, 24 Oct 2021 00:00:00 +0000 https://kanonlektur.pl/wpisy/odyseusz-mit/ Odyseusz Odys jest człowiekiem, jak my, i jeszcze czymś więcej - symbolem geniuszu Europy w niepokoju i poszukiwaniu. To duch naszego kontynentu wcielił się w niestrudzonego żeglarza, duch przygody i ciekawości, który z Europy wysyłał w ciągu wieków odkrywców we wszystkie zakątki świata. (Jan Parandowski, Homer - wstęp do własnego przekładu Odysei, Warszawa 1965) Odyseusz to postać skomplikowana, złożona i zmieniająca się wraz z okolicznościami. Rozliczne reinterpretacje mogły więc nawiązywać do różnych aspektów mitu i rozwijać różne cechy bohatera. https://kanonlektur.pl/wpisy/iliada-gatunek/ Thu, 21 Oct 2021 00:00:00 +0000 https://kanonlektur.pl/wpisy/iliada-gatunek/ Iliada jako pierwowzór eposu Epos (epopeja) to jeden z głównych gatunków epiki. Obejmuje rozbudowane utwory epickie, zazwyczaj pisane wierszem, ukazujące dzieje legendarnych, mitologicznych lub historycznych bohaterów rzucone na tło wydarzeń przełomowych dla danej społeczności narodowej. Cechy eposu homeryckiego Charakterystyczny dla dzieł Homera był paralelizm dwóch płaszczyzn fabularnych - jednej ulokowanej w świecie bogów, drugiej, w świecie bohaterów. Płaszczyzny te przenikały się. Główną motywację dla poczynań bohaterów były wola i decyzja bogów. https://kanonlektur.pl/wpisy/zbrodnia-i-kara-summary/ Tue, 19 Oct 2021 00:00:00 +0000 https://kanonlektur.pl/wpisy/zbrodnia-i-kara-summary/ Krótkie streszczenie wydarzeń Część 1 Miejsce akcji to Rosja w latach 60. XIX wieku. W upalny lipcowy dzień w Petersburgu Raskolnikow, zubożały student, planuje zbrodnię. W ramach przygotowań odwiedza Alonę, chciwą lichwiarkę i zapamiętuje, gdzie ta trzyma swoje pieniądze. Później poznaje Marmieładowa, byłego urzędnika, i jego zubożałą rodzinę. Alkoholizm Marmieładowa zmusił jego najstarszą córkę Sonię do prostytucji, z której utrzymuje ona swoją macochę i przybrane rodzeństwo. Następnego dnia Raskolnikow czyta list od swojej matki, Pulcherii. https://kanonlektur.pl/wpisy/mit-orfeusz/ Sun, 03 Oct 2021 00:00:00 +0000 https://kanonlektur.pl/wpisy/mit-orfeusz/ Postać Ofeusza Najważniejsze elementy mitu o Orfeuszu to niewątpliwie: wielki talent muzyczny i poetycki Orfeusza, syna króla Tracji oraz muzy Kaliope podróże, w tym wyprawa do Egiptu miłość oraz szczęśliwe małżeństwo Orfeusza i Eurydyki śmierć Eurydyki i wyprawa Orfeusza po żonę do krainy zmarłych utrata Eurydyki niezwykłe dzieje “pośmiertne” (rozszarpanie przez menady, “ocalenie” głowy Orfeusza) Nimfy znajdujące głowę Orfeusza Autor: John Waterhouse (1849-1917), Public Domain, Wikimedia Commons Mit o Orfeuszu zawiera trzy aspekty, które nierozerwalnie łączą się z postacią bohatera i stanowią o jej niezwykłej popularności i znaczeniu dla kultury europejskiej: https://kanonlektur.pl/wpisy/mitologia--zadania/ Fri, 10 Sep 2021 00:00:00 +0000 https://kanonlektur.pl/wpisy/mitologia--zadania/ Zadania do lektury Przeczytaj uważnie rozdział pt. Wiadomości wstępne. Upewnij się, że znasz odpowiedź na następujące pytania: Czym jest mitologia? Czym różni się mitologia od religii? Co wyróżnia bóstwa chtoniczne? Jaką rolę w kształtowaniu mitologii odegrała literatura? Kim byli orficy? Czym dla Greków była świątynia? Jaką rolę w religii starożytnych Greków odgrywały wróżby i wyrocznie? Upewnij się, że znasz genealogię świata i bogów (ukazaną w rozdziale pt. Narodziny świata). Upewnij się, że rozpoznajesz następujących bogów (tzn. https://kanonlektur.pl/wpisy/norwid-klaskaniem/ Sun, 05 Sep 2021 00:00:00 +0000 https://kanonlektur.pl/wpisy/norwid-klaskaniem/ Geneza i charakter utworu Wiersz Klaskaniem mając obrzękłe prawice znany jest także pod tytułem Do potomności. Posiada on charakter programowy, na co wskazuje umieszczenie go na początku tomiku Vade-mecum. Utwór powstał w okresie między 1858 a 1865 rokiem. To właśnie w 1865 Norwid ułożył w całość swoje wiersze, które złożył się na tom Vade-mecum. Jak pisze Jacek Trznadel: Okres objęty tymi datami (1858 - 1865) wydaje się być przełomowy na trzech co najmniej planach. https://kanonlektur.pl/teoria/analiza-tekstu/ Tue, 31 Aug 2021 00:00:00 +0000 https://kanonlektur.pl/teoria/analiza-tekstu/ Przy okazji lekcji języka polskiego i egzaminów niejednokrotnie będziecie stawać wobec konieczności przeprowadzenia analizy i interpretacji tekstu. Wbrew pozorom nie są to czynność specjalnie skomplikowane, co więcej są one raczej intuicyjne (choć podstawową wiedzą trzeba się tu wykazać) i naturalne. Ostatecznie ludzie są istotami cały czas coś interpretującymi - słowa znajomych, sygnały społeczne i przyrodnicze, wypowiedzi polityków, obejrzane filmy. Interpretacja tekstu może zrodzić się naturalnie, podczas czytania, kiedy to potrzeba zrozumienia tego, co czytamy wręcz zmusza nad do pojęcia wysiłku intelektualnego, który ma znaleźć odpowiedź na rodzące się w nas pytania. https://kanonlektur.pl/wpisy/lektury/ Fri, 20 Aug 2021 00:00:00 +0000 https://kanonlektur.pl/wpisy/lektury/ Przygotowując się do matury powinniście powtórzyć sobie teksty wskazane w podstawie programowej. Teksty z gwiazdką są o tyle istotne, że podstawa programowa określa je jako te, których nauczyciel nie mógł pominąć w swoim planie pracy- tym samym zakłada się, że wy też je znacie i możecie być poproszeni o odwołanie się do znajomości oznaczonego gwiazdką utworu, zarówno na maturze pisemnej jak i ustnej (o ile będzie tego dotyczyć wylosowane zadanie). Nie znaczy to, że teksty bez gwiazdki są nieważne i można ich nie powtarzać, ale że podstawa programowa daje nauczycielom pewną dowolność w ich omawianiu. https://kanonlektur.pl/teoria/mit-topos/ Wed, 07 Jul 2021 00:00:00 +0000 https://kanonlektur.pl/teoria/mit-topos/ Mii, topos, archetyp - wyjaśnienie pojęć Mit Na początku proponuję obejrzeć poniższy materiał, który ukazuje złożoność zagadnienia, jakim jest mit. Jak pisał Hans Georg Gadamer: Mity to pramyśl ludzkości. Jakkolwiek staramy się je pojęciowo zinterpretować, uchwycić ich pierwotny sens i głębię, to przecież nigdy nie udaje nam się dotrzeć do nieprzeniknionej rzeczywistości mitów i ich zawsze nęcącej tajemnicy. Powszechnie przyjęta definicja mitu, określa go jako wypowiedź, zwykle narracyjną, wyrażającą i organizującą wierzenia danej społeczności. https://kanonlektur.pl/wpisy/mit-prometeusz/ Sat, 03 Jul 2021 00:00:00 +0000 https://kanonlektur.pl/wpisy/mit-prometeusz/ Prometeusz w sztuce Prometeusz od narodzin mitu fascynował artystów. Postrzegany był jako: symbol buntu człowieka przeciw bogom założyciel kultury i cywilizacji inicjator postępu ludzkości uosobienie ludzkiej godności i niezależności Friedrich Schelling pisał o nim: Prometeusz jest myślą, dzięki której rodzaj ludzki, wyłoniwszy ze swego własnego wnętrza świat bogów, stał się świadom siebie samego i swego własnego losu. Prometeusz w sztukach plastycznych Prometeusz skowany Autor: Peter Paul Rubens (1577-1640), Kolekcja Filadelfijskiego Muzeum Sztuki, Wikimedia Commons, public domain Prometeusz Autor: Luca Giordano (1643-1705), Kolekcja Muzeum Narodowego w Warszawie Wikimedia Commons, public domain Polski Prometeusz Autor: Horace Vernet (1789-1863), Biblioteka Polska w Paryżu, Wikimedia Commons, public domain Prometeusz w literaturze i filozofii Prometeusz jako prefiguracja postaci Chrystusa (Klemens z Aleksandrii, Tertulian). https://kanonlektur.pl/wpisy/lalka-spoleczenstwo/ Tue, 08 Jun 2021 00:00:00 +0000 https://kanonlektur.pl/wpisy/lalka-spoleczenstwo/ Lalka - obraz społeczeństwa polskiego Społeczeństwo lat 70-tych XIX wieku żyje w okresie wielkiej zmiany. Warszawa jest mianem przekształconym przez represje popowstaniowe ale też zmiany ekonomiczne związane z przyspieszeniem kapitalistycznym. Warszawiacy są obcy sobie nawzajem, mają sprzeczne interesy, patrzą na siebie nieufnie, są dalecy od idei współpracy. Przeszłość powstańcza jest tylko pozornie atutem bohaterów, w istocie nie ma większego znaczenia w życiu bohaterów. Polska w latach 1878-1879, czyli w czasie, kiedy toczy się akcja Lalki, nie istniała jako państwo. https://kanonlektur.pl/wpisy/spotkanie/ Wed, 02 Jun 2021 00:00:00 +0000 https://kanonlektur.pl/wpisy/spotkanie/ Filozofia dialogu XX-wieczny nurt filozoficzny nazywany też filozofią spotkania lub filozofią Innego kojarzony jest z takimi myślicielami jak Martin Buber, Karl Barth, Emmanuel Levinas oraz Gabriel Marcel. Spośród polskich myślicieli na miano filozofa dialogu bez wątpienia zasługuje ksiądz Józef Tischner. Myśl dialogowa zakłada, że człowiek jest istotą z natury skierowaną ku interakcji z drugim, zwróconą ku innym. Najważniejszym elementem ludzkiej egzystencji jest relacja Ja - Ty, która jest zasadniczo odmienna od relacji Ja- To. https://kanonlektur.pl/wpisy/wezowe-serce/ Thu, 27 May 2021 00:00:00 +0000 https://kanonlektur.pl/wpisy/wezowe-serce/ Na początku była baśń… Powiadają, że historia to jedno a fikcja to drugie, że nie należy mieszać porządków. Historia to fakty, zaś fikcja to bajdurzenie, bajki, fantastyka. Historia to domena ludzi dorosłych i światłych, wąsatych panów z tytułami naukowymi, zaś baśnie i legendy dobre są dla bab, ludzi prostych i nieuczonych. Książka Radka Raka, o której wiele już powiedziano i którą nagrodzono najważniejszą polską Nagrodą Literacką “Nike” w 2020, to rzecz, która porządek historyczny i fantastyczny miesza. https://kanonlektur.pl/wpisy/zbrodnia-i-kara-poglady/ Sun, 23 May 2021 00:00:00 +0000 https://kanonlektur.pl/wpisy/zbrodnia-i-kara-poglady/ Poglądy filozoficzne i światopoglądowe, które zarysowują się w teorii Raskolnikowa Racjonalizm i postępowość Poglądy Rodiona są zbieżne z w przemyśleniami młodych ludzi, których kiedyś podsłuchał w szynku: Sto, tysiąc pięknych spraw i poczynań można by zrealizować, wesprzeć i naprawić za pieniądze tej staruchy, utopione w klasztorze! Setki, a może i tysiące istnień skierowanych na właściwą drogę, dziesiątki rodzin uratowanych od nędzy, od rozkładu moralnego, od zguby, rozpusty i szpitali wenerycznych — i to wszystko za jej pieniądze. https://kanonlektur.pl/teoria/gatunki-romantyczne/ Tue, 18 May 2021 00:00:00 +0000 https://kanonlektur.pl/teoria/gatunki-romantyczne/ Gatunki romantyczne Romantycy, w przeciwieństwie do klasyków, nie czuli potrzeby przestrzegania reguł artystycznych, stosowania sie do hierarchii stylów i gatunków wypowiedzi oraz odwoływania się tylko do jednego kręgu tradycji, tj. antyku. Romantycy znajdowali nowe źródła inspiracji zarówno w świecie zewnętrznym, jak i we własnym wnętrzu. Sztuka była najważniejszą aktywnością człowieka, bo ujawniała duchową naturę rzeczywistości oraz dążenia indywidualnej duszy artysty. Ponadto nowe zainteresowania romantyków, takie jak fascynacja historią i tradycją własnego narodu, upodobanie dla ludowości, w tym podziw dla pieśni gminnej (czyli twórczości ludowej) zaowocowały poszukiwaniem nowym form gatunkowych. https://kanonlektur.pl/wpisy/romantyzm-zagadnienia/ Tue, 18 May 2021 00:00:00 +0000 https://kanonlektur.pl/wpisy/romantyzm-zagadnienia/ Romantyzm - zadania służące utrwaleniu wiedzy o epoce 1. Adam Mickiewicz Oda do młodości 1820 Przeczytaj fragment utworu: Tam sięgaj, gdzie wzrok nie sięga, Łam, czego rozum nie złamie! Młodości! orla twych lotów potęga, Jako piorun twoje ramie! Hej! ramie do ramienia! spólnemi łańcuchy Opaszmy ziemskie kolisko! Zestrzelmy myśli w jedno ognisko, I w jedno ognisko duchy! Dalej, bryło, z posad świata! Nowemi cię pchniemy tory, Aż opleśniałej zbywszy się kory, https://kanonlektur.pl/wpisy/lalka-realizm/ Fri, 14 May 2021 00:00:00 +0000 https://kanonlektur.pl/wpisy/lalka-realizm/ Powieść dojrzałego realizmu Lalka jest powieścią reprezentującą realizm i to realizm dojrzały albo krytyczny. Co to takiego? Przede wszystkim termin realizm dojrzały oznacza, że literatura zrywa swoje związki z publicystyką, które były charakterystyczne dla wczesnej fazy pozytywizmu. Literatura przestaje już w prosty sposób „promować” idee pozytywistyczne, a raczej koncentruje się na ukazywaniu rzeczywistości społecznej, z całą jej złożonością, niesprawiedliwością, brutalnością. Pisarze realiści dążą do ukazania rzeczywistości w jej konkretnym społecznym wymiarze, z zachowaniem konkretów czasowo – przestrzennych (czytelnik zawsze wie, kiedy i gdzie toczy się akcja) . https://kanonlektur.pl/wpisy/zbrodnia-i-kara.zadania/ Wed, 12 May 2021 00:00:00 +0000 https://kanonlektur.pl/wpisy/zbrodnia-i-kara.zadania/ Zadania do lektury Zwróć uwagę na czas i przestrzeń wydarzeń. W jakim mieście, jak przedstawionym, toczy się akcja? W jakim czasie i jak długo trwa? Jaka była pełna motywacja czynu Raskolnikowa? W powieści odsłania się ona w kilku miejscach - zwróć na nie uwagę. Co sprawia, że Rodion decyduje się przyznać do zbrodni? Czytając, zwróć uwagę na wszystkie rozmowy Raskolnikowa z Sonią. Na czym polega różnica światopoglądowa między tą dwójką bohaterów? https://kanonlektur.pl/wpisy/romantyczne-uniwersum/ Wed, 12 May 2021 00:00:00 +0000 https://kanonlektur.pl/wpisy/romantyczne-uniwersum/ Chrześcijańskie uniwersum Uniwersum to fikcyjny wszechświat utworzony na potrzeby dzieła literackiego lub filmowego. Fikcyjny, przypomnę, to tyle, co wykreowany przez autora, niekoniecznie niezgodny z prawdą czy fantastyczny. Dla rozumienia dzieła niezbędna jest znajomość choćby podstawowych prawd rządzących konkretnym uniwersum, bez tego dzieło wydaje się nielogiczne, niezrozumiałe. Część problemów ze zrozumieniem romantycznych utworów bierze się z naszej współczesnej ignorancji w zakresie chrześcijańskiego imaginarium, które leżało u podstaw utworów romantycznych ale ostatecznie uległo erozji po tym, jak powszechnie zatriumfowała racjonalistyczna wizja świata. https://kanonlektur.pl/wpisy/nie-boska-tragedia/ Mon, 03 May 2021 00:00:00 +0000 https://kanonlektur.pl/wpisy/nie-boska-tragedia/ Tragizm w Nie-boskiej komedii Tragizm w Nie-boskiej komedii wynika z wizji świata, dla którego nie ma już ratunku. Taką perspektywę przyjmuje hrabia Henryk. Ujawnia ją zarówno w rozmowie z Filozofem (przedstawicielem oświecenia) jak i Pankracym. FILOZOF Powtarzam, iż to jest nieodbitą, samowolną wiarą we mnie, że czas nadchodzi wyzwolenia kobiet i Murzynów. MĄŻ Pan masz rację. FILOZOF I wielkiej do tego odmiany w towarzystwie ludzkim w szczególności i w ogólności – z czego wywodzę odrodzenie się rodu ludzkiego przez krew i zniszczenie form starych. https://kanonlektur.pl/wpisy/nie-boska-konteksty/ Sun, 25 Apr 2021 00:00:00 +0000 https://kanonlektur.pl/wpisy/nie-boska-konteksty/ Dramat rodzinny w Nie-boskiej komedii Tytuł Tytuł utworu Krasińskiego jest nawiązaniem do dzieła Dantego Alighieri Boska komedia. Komedia oznacza, podobnie jak u Dantego, utwór o pomyślnym zakończeniu. Nie-boska oznacza tyle, co ludzka , czyli rozgrywająca się nie w zaświatach, jak we włoskim poemacie, ale w świecie doczesnym , materialnym. Potwierdza to także zawarta w utworze symbolika liczb. Dzieło Dantego składa się z trzech części - liczba trzy oznacza boską doskonałość. Utwór Krasińskiego liczy sobie cztery części, co wskazuje na rzeczywistość ziemską, powszechną. https://kanonlektur.pl/wpisy/synteza/ Tue, 20 Apr 2021 00:00:00 +0000 https://kanonlektur.pl/wpisy/synteza/ Od romantyzmu do Młodej Polski Cały wykład na temat okresu od romantyzmu do Młodej Polski możecie wysłuchać tutaj: Dwudziestolecie międzywojenne - współczesność Cały wykład na temat okresu dwudziestolecia międzywojennego i współczesności możecie wysłuchać tutaj: https://kanonlektur.pl/wpisy/tadeusz-akcja/ Sat, 10 Apr 2021 00:00:00 +0000 https://kanonlektur.pl/wpisy/tadeusz-akcja/ Akcja Pana Tadeusza zaklęta w tytule. Sama analiza pełnego tytułu Pana Tadeusza pozwala dostrzec główne zagadnienia utworu. Przyjrzyjmy mu się zatem bliżej. Strona tytułowa Pana Tadeusza Autor: Anonymous , Śląska Biblioteka Cyfrowa, Public Domain Tytułowy bohater to ważna postać epopei, choć zapewne nie najważniejsza, jednak kluczowa dla akcji oraz ostatecznej wymowy utworu. Ważne zagadnienia, niezbędne dla rozumienia epopei, kryją się jednak w podtytule. Zajazd to nazwa dawnej tradycji związnej z prawem staropolskim. https://kanonlektur.pl/wpisy/tadeusz--epilog/ Sat, 10 Apr 2021 00:00:00 +0000 https://kanonlektur.pl/wpisy/tadeusz--epilog/ Epilog - tekst wraz z komentarzem Mickiewicza napisał epilog już po ukończeniu Pana Tadeusza i nawet nie dołaczył go do pierwszego wydania swojego dzieła, bowiem nie zdążył z jego redakcją. Obecnie uważa się epilog za rodzaj literackiego autokomentarza Mickiewicza, w którym autor wyjaśnia swój artystyczny zamiar i przedstawia kontekst powstania epopei. O tem-że dumać na paryskim bruku, Przynosząc z miasta uszy pełne stuku Przekleństw i kłamstwa, niewczesnych zamiarów, Zapoznych żalów, potępieńczych swarów! https://kanonlektur.pl/wpisy/lalka-zadania/ Mon, 15 Mar 2021 00:00:00 +0000 https://kanonlektur.pl/wpisy/lalka-zadania/ Zadania do lektury Geografia Lalki - przedstaw miejsca, w których toczy się akcja powieści. Uwzględnij dokładny obraz Warszawy, ale także innych miejsc, do których przenosi nas narrator. Obraz “innego” w Lalce - Żyd, Niemiec, Rosjanin… Emancypantki, feministki, tradycjonalistki? W jaki sposób Lalka przedstawia kobiety? Uwzględnij zwłaszcza kreację takich postaci jak Izabela Łęcka, prezesowa Zasławska, pani Stawska i pani Wąsowska. Nauki przyrodnicze w Lalce- fizyka, biologia, chemia technika… Jakie teorie naukowe pojawiają się w powieści? https://kanonlektur.pl/wpisy/agamemnon/ Wed, 10 Mar 2021 00:00:00 +0000 https://kanonlektur.pl/wpisy/agamemnon/ Geneza utworu Grób Agamemnona powstał między 1836 a 1837 rokiem podczas podróży Słowackiego z Włoch przez Grecję, Syrię, Liban, Palestynę i Egipt. Zwiedzając Mykeny poeta udał się do tzw. grobu Agamemnona, obecnie nazywanego skarbcem Atreusza. Zabytek ten pochodzi z ok. 1200 - 1300 roku p.n.e. (jego zdjęcie znajduje się na górze strony) i obecnie raczej nie wiąże się go z rodem Atrydów - bohaterów mitologii greckiej. Słowacki początkowo opublikował swój poemat wraz z dramatem Lilla Weneda w 1840 roku, potem jednak włączył go do poematu dygresyjnego Podróż do Ziemi świętej z Neapolu jako fragment pieśni VII. https://kanonlektur.pl/wpisy/ojczyzna---praca/ Tue, 09 Mar 2021 00:00:00 +0000 https://kanonlektur.pl/wpisy/ojczyzna---praca/ Ojczyzna w poezji romantycznej, liryce współczesnej oraz tekstach piosenek rockowych Wybierz po jednym tekście reprezentującym każdą kategorię i napisz pracę, w której zinterpretujesz wybrane utwory oraz wyrazisz swoje stanowisko w odpowiedzi na pytanie: Czym dla człowieka może być ojczyzna? Proponowane utwory z poezji romantycznej Adam Mickiewicz, Gdy tu mój trup… tekst wiersza Juliusz Słowacki, Hymn, tekst wiersza Cyprian Kamil Norwid, Moja piosnka (II) tekst wiersza Proponowane utwory z liryki XX wieku Władysław Broniewski, Kiedy przyjdą podpalić dom tekst wiersza https://kanonlektur.pl/wpisy/kordian-antybohater/ Sat, 06 Mar 2021 00:00:00 +0000 https://kanonlektur.pl/wpisy/kordian-antybohater/ Kordian - bohater romantyczny, ale czy bohater? Kordian to postać, którą można lubić i szanować, ale raczej nie należy jej ufać. Dlaczego? Proponuję przyjrzeć się różnym sytuacjom z udziałem Kordiana, a także jego przemyśleniom oraz postępowaniu, aby zaprezentować odpowiedź na to pytanie. Piętnastoletni Kordian - akt I W swoim pierwszym monologu, w którym odnosi się on do samobójczej śmierci przyjaciela, Kordian przyznaje się do zmiennych reakcji na to tragiczne wydarzenie. Najpierw je potępiał, potem jednak zdystansował się do swojej pierwszej reakcji jako świadectwa głupiej ostrożności gminu. https://kanonlektur.pl/wpisy/rok-1984-fabula/ Tue, 02 Mar 2021 00:00:00 +0000 https://kanonlektur.pl/wpisy/rok-1984-fabula/ Analiza linearna Cześć pierwsza Rozdział 1 Akcja powieści rozgrywa się w Londynie w 1984 roku. Wszędzie wiszą plakaty przedstawiające imponującą męską twarz z wąsami, opatrzone napisem Wielki Brat patrzy. Anglia nazywa się teraz Pas Startowy 1 i jest częścią szerszej organizacji państwowej zwanej Oceanią. Oceania według Orwella Autor: Alto.Sax.Master, Creative Commons Attribution 3.0 Unported Ministerstwo Prawdy, w którym pracuje główny bohater Winston Smith, odpowiada za wiadomości, rozrywkę, edukację i sztuki piękne. https://kanonlektur.pl/wpisy/bajki-racjonalizm/ Sat, 20 Feb 2021 00:00:00 +0000 https://kanonlektur.pl/wpisy/bajki-racjonalizm/ Bajka jako gatunek literacki Krasicki nie traktował bajki jako gatunku służącego czystej rozrywce, ani tym bardziej zabawianiu dzieci. Miała być ona orężem dydaktycznym, służącym subtelnemu pouczeniu, nie narzucającym gotowych rozwiązań. Obraz świata w bajkach Ignacego Krasickiego Bajki Krasickiego ukazują świat, w którym obowiązują powszechnie cenione wartości (czy na pewno?): Przyjaźń to rzecz święta. Przyjaciele tekst wiersza Szczerość i konstruktywna krytyka są w cenie. Lew pokorny - tekst wiersza Podstęp jest słusznie napiętnowany. https://kanonlektur.pl/wpisy/mickiewicz-powtorka/ Sat, 13 Feb 2021 00:00:00 +0000 https://kanonlektur.pl/wpisy/mickiewicz-powtorka/ Twórczość Mickiewicza (1798- 1855) Narodowy wieszcz, największy polski poeta, pierwszy romantyk, autor arcydzieł kluczowych dla formowania się polskiej tożsamości, niemal symbol polskiej literatury - te i wiele innych określeń uświadamiają znaczenie Mickiewicza dla polskiej kultury, co dla ucznia szkoły średniej oznacza także to, że nie da się go pominąć przy przygotowaniach do sprawdzianów i matury. Poniżej znajdziecie krótkie, podsumowujące omówienie najważniejszych, chronologicznie uporządkowanych, utworów Mickiewicz, wraz z linkami odsyłającymi do bardziej dokładnych analiz. https://kanonlektur.pl/wpisy/kochanowski-matura/ Tue, 02 Feb 2021 00:00:00 +0000 https://kanonlektur.pl/wpisy/kochanowski-matura/ Jan Kochanowski - najważniejszy twórca literatury staropolskiej Twórczość Kochanowskiego, bogata i różnorodna, pozwala w pełni zaobserwować renesansowe wartości oraz ideał życia. W poezji Jana z Czarnolasu występuje pochwała poezji i sztuki, duma z własnej twórczości; zakorzenienie w kulturze antycznej - liczne nawiązania do mitologii, filozofii oraz literatury starożytnej; erudycja oraz świadome nawiązania do twórczości antycznych twórców, zwłaszcza Horacego, ale także Symonidesa, Safony, Cycerona; twórcze przeniesienie horacjanizmu na grunt polszczyzny, umocowanie polszczyzny w kulturze europejskiej; https://kanonlektur.pl/wpisy/inny-swiat/ Sat, 30 Jan 2021 00:00:00 +0000 https://kanonlektur.pl/wpisy/inny-swiat/ Geneza Innego świata Inny świat ma charakter rozbudowanej relacji byłego więźnia z pobytu w łagrze w Jercewie. Książka Gustawa Herlinga-Grudzińskiego, spisana w latach 1949–1950, po raz pierwszy została opublikowana po angielsku w 1951 roku. Dwa lata później wydano ją w Londynie po polsku, jednak w kraju funkcjonowała jedynie w drugim obiegu, a oficjalnego wydania doczekała się po 1989 roku. Sam Grudziński wyznaje, że zamiar spisania swoich przeżyć z obozu w Jercewie miał zaraz po jego opuszczeniu. https://kanonlektur.pl/wpisy/inny-swiat-zadania/ Sat, 30 Jan 2021 00:00:00 +0000 https://kanonlektur.pl/wpisy/inny-swiat-zadania/ Zadania -wybrane rozdziały powieści Podane niżej polecenia odnoszą się do następujących rozdziałów powieści: Część pierwsza: Witebsk- Leningrad-Wołogda Nocne łowy Praca (Dzień po dniu, Ochłap, Zabójca Stalina, ) Ręka w ogniu Dom Swidanij Część druga: Zapiski z martwego domu Epilog: upadek Paryża. Wypisz różne przyczyny aresztowań, które przedstawia Grudziński w swojej książce. Krótko opowiedz historie wybranych pięciu więźniów. Jaka prawda na temat funkcjonowania systemu (nie)sprawiedliwości w Związku Radzieckim ujawnia się w ich życiorysach? https://kanonlektur.pl/wpisy/podstawa/ Mon, 25 Jan 2021 00:00:00 +0000 https://kanonlektur.pl/wpisy/podstawa/ Lektury “z gwiazdką” 1. Bogurodzica epoka: średniowiecze tekst zagadnienia: najstarszy wiersz polski zabytek języka polskiego artyzm utworu 2. Twórczość Jana Kochanowskiego epoka: renesans wykaz utworów znajdziesz tutaj zagadnienia: humanizm w utworach Kochanowskiego: analiza wybranej pieśni stoicyzm w utworach Kochanowskiego. podstawowe informacje o Trenach trudny humanizm Trenów 3. Ignacy Krasicki epoka: oświecenie bajki, np: Jagnię i wilcy, Ptaszki w klatce, Malarze, Wstęp do bajek, Kruk i lis zagadnienia: okrutny świat bajek https://kanonlektur.pl/wpisy/opowiadania-problematyka/ Sat, 23 Jan 2021 00:00:00 +0000 https://kanonlektur.pl/wpisy/opowiadania-problematyka/ Literackie świadectwo koszmaru Auschwitz W ujęciu Borowskiego obóz to perfekcyjnie zorganizowane przedsiębiorstwo III Rzeszy przeznaczone do likwidacji ludzi po uprzednim maksymalnym wykorzystaniu ich jako siły roboczej i surowca. Naziści cały czas doskonalą funkcjonowanie tego przedsiębiorstwa, coraz sprawniej operują transportami ludzi. Widać to bardzo dobrze w opowiadaniu Proszę Państwa do gazu - od momentu wyładunku na rampie, każdy z więźniów znajduje się jakby na taśmie produkcyjnej. Przechodzi z rąk do rąk, jest fachowo klasyfikowany i w końcu zajmuje odpowiednie w obozie miejsce lub jest bezpośrednio kierowany na śmierć. https://kanonlektur.pl/wpisy/opowiadania-borowski/ Sat, 23 Jan 2021 00:00:00 +0000 https://kanonlektur.pl/wpisy/opowiadania-borowski/ Co przeżywa i obserwuje Tadeusz? Dzień na Harmenzach Tytułowe Harmenze to gospodarstwo sąsiadujące z obozem koncentracyjnym, którym zarządza mieszkający obok, w uroczym domku z ogrodem, unterscharführer. Opowiadanie opisuje jeden dzień z życia Tadka - więźnia obozu koncentracyjnego w Oświęcimiu, pełniącego tym razem funkcję vorarbaitera - pomocnika kapo. Narrator jest dobrze przystosowany do życia w obozie. Potrafi zorganizować sobie jedzenie i nawet rezygnuje z możliwości zdobycia dodatkowego pożywienia, ku zgrozie i zazdrości innych, wygłodniałych więźniów. https://kanonlektur.pl/wpisy/katastrofizm/ Mon, 18 Jan 2021 00:00:00 +0000 https://kanonlektur.pl/wpisy/katastrofizm/ Katastrofizm Pojęcie katastrofizm to odnosi się do przeświadczenia o nieuniknionej zagładzie cywilizacji oraz o zatraceniu wartości, stanowiących o istocie człowieczeństwa. Katastrofizm przejawiał się w literaturze, sztuce oraz filozofii już pod koniec XIX wieku w ramach zjawisk kojarzonych z dekadentyzmem. W dwudziestoleciu międzywojennym katastrofizm przybrał na sile między innymi za sprawą książki filozofa niemieckiego Oswalda Spenglera pt. Zmierzch Zachodu. Spengler dowodził w niej, iż zgodnie z cykliczną naturą cywilizacji, które przeżywają swoje narodziny, rozkwit i upadek, następuje właśnie nieunikniony zmierzch kultury zachodniej, który rozpoczął się już w XIX wieku. https://kanonlektur.pl/wpisy/kordian/ Mon, 18 Jan 2021 00:00:00 +0000 https://kanonlektur.pl/wpisy/kordian/ Kordian - tematyka poszczególnych aktów dramatu Dramat miał w zamyśle autora stanowić trylogię pod wspólnym tytułem Spisek koronacyjny, jednak nie został dokończony, a jedynym znakiem planów autora pozostały dwa wstępy: Przygotowanie i Prolog, które wydają się zapowiadać całość dzieła Słowackiego. Przygotowanie Akcja sceny rozgrywa się w Karpatach w nocy z 31 grudnia 1799, na 1 stycznia 1800 r. Siły piekielne kreują przyszłe wydarzenia, powołując do życia przyszłych przywódców powstania listopadowego. Scena ma tajemniczy nastrój, nawiązujący do atmosfery niektórych fragmentów Makbeta, a równocześnie satyryczny, bo pokazujący w krzywym zwierciadle postacie z polskiego życia politycznego. https://kanonlektur.pl/wpisy/dziady-akcja/ Sat, 02 Jan 2021 00:00:00 +0000 https://kanonlektur.pl/wpisy/dziady-akcja/ Dziady cz. III - tematyka poszczególnych scen Wydarzenia dramatu zamykają się w jednym akcie, co pozwala sądzić, że Mickiewicz planował dokończyć utwór, tzn. dopisać pozostałe akty, być może poprowadzić akcję do 1830 roku, czyli do wybuchu powstania listopadowego, jednak nigdy tego nie zrobił. Prolog Dramat otwiera Prolog, którego bohaterem jest samotny Więzień - poeta, który nocą z 31 X na 1 listopada przechodzi metamorfozę, symbolizowaną zmianą imienia z Gustawa na Konrada. https://kanonlektur.pl/teoria/awangarda/ Sat, 19 Dec 2020 00:00:00 +0000 https://kanonlektur.pl/teoria/awangarda/ Awangarda - termin Awangarda (od francuskiego avant garde - straż przednia) to formacja ideowo -artystyczna, która zaczęła się formować w Europie po 1910 roku, wraz z pojawieniem się takich nurtów w sztuce jak kubizm, ekspresjonizm i futuryzm oraz towarzyszących im manifestom artystycznym. W Polsce, z racji uwarunkowań polityczno-społecznych, tendencje awangardowe zaznaczyły się nieco później i nie przybrały tak zdecydowanego charakteru jak na zachodzie Europy. Jak pisze Grzegorz Gazda: Polska awangarda literacka była zjawiskiem niejednorodnym i wyraźnie zdezintegrowanym. https://kanonlektur.pl/teoria/groteska/ Sun, 13 Dec 2020 00:00:00 +0000 https://kanonlektur.pl/teoria/groteska/ Groteska Kategoria estetyczna, obok takich kategorii jak tragizm, komizm, patos, realizująca się w różnych dziedzinach sztuki i w ramach różnych nurtów artystycznych. Jej podstawowe cechy to: Zniekształcenie rzeczywistości - upodobanie do form osobliwych, ekscentrycznych, monstrualnych, wyolbrzymionych i zdeformowanych. Absurdalność - wynikająca z braku jednolitego systemu zasad rządzących przedstawionym światem i z równoczesnego wprowadzania różnych, często sprzecznych, porządków organizacji rzeczywistości, np. baśniowego i naturalistycznego, mitologicznego i satyrycznego, psychologicznego i religijnego itd. w rezultacie czego świat groteskowy nie poddaje się logicznej interpretacji. https://kanonlektur.pl/wpisy/ferdydurke-filozofia/ Thu, 10 Dec 2020 00:00:00 +0000 https://kanonlektur.pl/wpisy/ferdydurke-filozofia/ Zagadnienie formy Forma w powieści Gombrowicza to społeczna rola, maska stanowiąca sposób funkcjonowania jednostki wśród innych ludzi. Tadeusz Kępiński definiuje ją w następujący sposób: Forma to wszystkie sposoby przejawiania się (wyrażania, manifestowania, zachowania) człowieka. (s.67) Jan Błoński, wybitny badacz literatury oraz znawca twórczości Gombrowicza, pisze: W Ferdydurke bezmierny chaos świata stara się człowiek poskromić - o ile możliwe! - ujmując go w zapamiętane formy. Formy zmysłowe, werbalne, gestyczne, społeczne, jakie się tylko da. https://kanonlektur.pl/wpisy/sklepy-ojciec/ Sat, 21 Nov 2020 00:00:00 +0000 https://kanonlektur.pl/wpisy/sklepy-ojciec/ Kreacjonizm w sztuce Termin związany z ruchami awangardowymi w sztuce, w tym w literaturze. Jego istotą jest odejście od mimetycznego przedstawienia rzeczywistości w dziele artystycznym i potraktowanie dzieła sztuki jako autonomicznego tworu, rządzącego się własną logiką, nie potrzebującego odniesień do świata zewnętrznego. Kreacjonizm stanowi przeciwieństwo takich tendencji w sztuce jak realizm czy naturalizm. Artysta nie odtwarza przeżytej przez siebie albo obserwowanej rzeczywistości, ale tworzy (kreuje) samodzielny byt, jakim jest dzieło sztuki. https://kanonlektur.pl/wpisy/dziady-konteksty/ Thu, 19 Nov 2020 00:00:00 +0000 https://kanonlektur.pl/wpisy/dziady-konteksty/ Historia - czas i miejsce akcji Jak pisze Jacek Trznadel: Jakkolwiek akcja fabularna Dziadów cz. III toczy się w roku 1823 - ich akcja estetyczna, filozoficzna i historyczna toczy się w roku 1833, zgodnie z datą powstania dzieła. Zanim jednak dotrze do nas prawda zawarta w powyższym cytacie, musimy skupić się na odniesieniach do rzeczywistości, które są obecne w utworze. Akcja Dziadów cz. III toczy się w roku 1823 i 1824. https://kanonlektur.pl/wpisy/wallenrod-historia/ Sat, 07 Nov 2020 00:00:00 +0000 https://kanonlektur.pl/wpisy/wallenrod-historia/ Czas i miejsce akcji w utworze Akcja utworu przypada na II połowę XIV wieku. Fakty historyczne, na podstawie których Mickiewicz zbudował fikcyjny świat swojego utworu, to panowanie historycznego Konrada von Wallendrode, przypadające na lata 1391-1393, wcześniejsze kilkukrotne najazdy na Kowno przez Krzyżaków, fatalna dla Litwinów bitwa z Krzyżakami na polach Rudawy z 1370 roku. Niemcy stanęli na brzegu Mosty po Niemnie rzucili, Kowno dokoła oblegli. Dzień w dzień od taranów walą się mury i baszty, https://kanonlektur.pl/wpisy/potop-historia/ Thu, 05 Nov 2020 00:00:00 +0000 https://kanonlektur.pl/wpisy/potop-historia/ Historia w Potopie Akcja Potopu zaczyna się w 1655 - w roku wkroczenia szwedzkich wojsk na tereny Polski. Przed atakiem Szwedów, a częściowo także w trakcie trwania potopu, Rzeczpospolita toczyła wojnę z Rosją, o której Sienkiewicz ze względów cenzuralnych bezpośrednio nie pisze. Początek szwedzkiego najazdu ukazuje nieudolność obronną Polaków oraz niezdolność szlachty, przejętej bardziej własnymi majątkami, do obrony kraju. Pod Ujściem doszło wprawdzie do walk, lecz ponieważ Szwedzi okazali się ostatecznie silniejsi, wojewoda Wielkopolski, Krzysztof Opaliński, zdecydował o poddaniu się. https://kanonlektur.pl/wpisy/potop-polskosc/ Sat, 24 Oct 2020 00:00:00 +0000 https://kanonlektur.pl/wpisy/potop-polskosc/ Potop - wizja polskości Henryk Sienkiewicz realizował najdoskonalej swoją ideę pisania ku pokrzepieniu serc, utrwalając i wzmacniając sarmacką tradycję polskości i patriotyzmu. Jak pisze krytyk i historyk kultury Andrzej Mencwel o Potopie: Szwedzi zostali przedstawieni w tej powieści jako zwarte kohorty nieomal mechanicznej, profesjonalnej potęgi militarnej, będącej przeciwieństwem rozproszonego, amatorskiego i kapryśnego pospolitego ruszenia oraz samowolnych podjazdowych zagończyków. Reprezentują “Zachód” , obcy rodzimej mentalności sarmackiej, walka z nimi zaś utrwalała się w pamięci czytelników jako swoiste zderzenie cywlizacji. https://kanonlektur.pl/wpisy/przedwiosnie_zadania/ Tue, 20 Oct 2020 00:00:00 +0000 https://kanonlektur.pl/wpisy/przedwiosnie_zadania/ Zadania do lektury Odszukaj w utworze obrazy rewolucji. Jaki stosunek do wydarzeń rewolucyjnych ma Cezary Baryka? Jaką opinię na temat rewolucji ma jego matka? Zaznacz w utworze fragment, w którym Cezary, zatrudniony przymusowo przy grzebaniu zwłok, wpatruje się w zwłoki młodej Ormianki. Jaka jest wymowa tego fragmentu? Co on nam mówi o osobowości młodego Baryki? Zaznacz w utworze fragment, w którym ojciec Cezarego snuje opowieść o szklanych domach. Jaki typ literatury przypomina ta opowieść? https://kanonlektur.pl/teoria/srodki/ Sun, 18 Oct 2020 00:00:00 +0000 https://kanonlektur.pl/teoria/srodki/ Środki wyrazu artystycznego Językowe sposoby kształtowania utworu to różnego rodzaju zabiegi formalne i stylistyczne, kształtujące formę dzieła, kreujące sposób jego odbioru oraz ujmujące jego treść w określone ramy. Z gramatycznego punktu widzenia można dokonać podziału środków artystycznych na następujące: 1. Środki fonetyczne Inaczej - środki brzmieniowe. Są to wszystkie zabiegi, które budują warstwę brzmieniową utworu, która jest szczególnie istotna w utworach wierszowanych. Oto najważniejsze spośród fonetycznych zabiegów językowych: aliteracja Powtarzanie tych samych głosek na początku wyrazów sąsiadujących ze sobą w tekście lub zajmujących analogiczne pozycje w wersie lub zdaniu. https://kanonlektur.pl/wpisy/jadro-wiekxx/ Sat, 17 Oct 2020 00:00:00 +0000 https://kanonlektur.pl/wpisy/jadro-wiekxx/ Rozstanie z niektórymi założeniami kultury europejskiej Jądro ciemności wydane w 1899 roku można bez cienia przesady uznać za utwór, który żegna wiek XIX, wraz z jego wyobrażeniami na temat charakteru i znaczenia kultury europejskiej. W niniejszym poście stawiam tezę, że powieść Conrada stanowi bramę prowadzącą do wieku dwudziestego, ze względu na treści, które zapowiadają najważniejsze problemy tej dramatycznej epoki. Jest to utwór, który ukazuje kres pewnych wyobrażeń człowieka na temat świata i samego siebie, ukształtowanych przez wartości oświeceniowe i romantyczne. https://kanonlektur.pl/wpisy/humanizm/ Sun, 11 Oct 2020 00:00:00 +0000 https://kanonlektur.pl/wpisy/humanizm/ Humanizm oświeceniowy - idee składowe Humanizm oświeceniowy legł u podstaw nowożytnej wizji świata i człowieka. Jego zrozumienie jest niezbędne, aby ocenić charakter i motywację anty-oświeceniowych postaw w okresie romantyzmu a także istotę późniejszych nurtów filozoficznych, bądź sprzyjających oświeceniu, bądź też jednoznacznie wobec niego krytycznych. Za autorami książki Filozofia. Najpiękniejsza historia. proponuję wyodrębnić IX idei formujących oświeceniową wizję świata i człowieka, zwaną dalej humanizmem oświeceniowym 1. Odrzucenie argumentów z autorytetu W zakresie nowożytnej wizji świata mieści się subiektywizacja poznania, którą wywieść można z myśli Kartezjusza. https://kanonlektur.pl/wpisy/piesni-9/ Wed, 30 Sep 2020 00:00:00 +0000 https://kanonlektur.pl/wpisy/piesni-9/ Przkład analizy i interpretacji dzieła poetyckiego. Polecenia oraz ich realizacja. Lektura wiersza Przeczytaj cicho tekst wiersza wraz przypisami, które objaśniają trudne słowa oraz archaizmy, czyli wyrazy dawne, które wyszły z użycia. Za drugim razem odczytaj utwór głośno. Określenie sytuacji lirycznej wiersza Aby określić sytuację komunikacyjną w utworze, odpowiedz na pytania: kto mówi w wierszu (czyli kim jest podmiot liryczny? co ujawnia na swój temat?)? czy mamy tu do czynienia z liryką bezpośrednią (czyli podmiot liryczny się ujawnia i mówi o sobie “ja” lub “my”)? https://kanonlektur.pl/wpisy/treny-filozofia/ Wed, 30 Sep 2020 00:00:00 +0000 https://kanonlektur.pl/wpisy/treny-filozofia/ Treny IX, X, XI - dyskusja z filozofią renesansową Treny IX, X i XI uchodzą za najbardziej mroczne w całym cyklu - stanowią krytyczną rozprawę ze światopoglądem renesansowym, są wyrazem buntu humanisty wobec założeń wyznawanej przez siebie filozofii. Tren IX - kryzys filozofii Utwór stanowi rozbudowaną apostrofę skierowaną do Mądrości. Ta, tak ważna dla stoików wartość, jest tu na pozór wychwalana. Człowiek, który posiadł mądrość ma być odporny na cierpienie, zawsze spokojny, niewrażliwy na skutki przemijania: https://kanonlektur.pl/wpisy/antek/ Tue, 29 Sep 2020 00:00:00 +0000 https://kanonlektur.pl/wpisy/antek/ Szkic do portretu Antka na podstawie rozdziału X oraz odniesień do całego utworu W rozdziale X centralną postacią jest Antek. Bohater niewątpliwie przeżywa bardzo trudny okres w życiu. Ma już własną rodzinę, ale ciągle nie może gospodarzyć „na swoim”, bo ojciec nie ma zamiaru ustąpić mu miejsca. Do tego kobieta, w której jest namiętnie zakochany, lada chwila zostanie jego macochą. Maciej Boryna cieszy się we wsi poważaniem, dlatego Antek nie może liczyć na niczyje wsparcie. https://kanonlektur.pl/wpisy/potop-opinie/ Mon, 28 Sep 2020 00:00:00 +0000 https://kanonlektur.pl/wpisy/potop-opinie/ https://kanonlektur.pl/wpisy/potop-zadania/ Mon, 28 Sep 2020 00:00:00 +0000 https://kanonlektur.pl/wpisy/potop-zadania/ Zadania do lektury Przygotowując się do omawiania na lekcjach Potopu Henryka Sienkiewicza, uwzględnij poniższe polecenia. Zapoznaj się z informacjami na temat potopu szwedzkiego, korzystając z ze strony e-podręcznik. Rozdziały I, II i III (tom 1) - scharakteryzuj dwoje głównych bohaterów: Andrzeja Kmicica i Oleńkę Billewiczównę. Rozdział II (tom 1) - scharakteryzuj kompanię Kmicica – jakie wady szlachty sarmackiej uosabiają towarzysze pana Andrzeja? Rozdział VII (tom 1)- zaobserwuj, jak Sienkiewicz kreuje postać pozytywną: Michała Wołodyjowskiego. https://kanonlektur.pl/wpisy/chlopi-epopeja/ Sat, 19 Sep 2020 00:00:00 +0000 https://kanonlektur.pl/wpisy/chlopi-epopeja/ Powieść czy epopeja Pod względem gatunkowym utwór Reymonta stanowi oczywiście przykład powieści - nie jest bowiem, jak przystało na epos, pisany wierszem. Jednak rozmiary i panoramiczne ambicje dzieła pozwalają mówić o nim jako epopei, w tym znaczeniu, w jakim przyznaje się to określenie powieściom ukazującym obraz całej grupy społecznej na tle zdarzeń o przełomowym charakterze. Poniżej przedstawiam te aspekty powieści Reymonta, które pozwalają określać ją mianem epopei. Zbiorowość jako bohater - panoramiczność ujęcia Powieść Reymonta nie koncentruje się na pojedynczych postaciach, ale na ukazaniu całej wspólnoty zamieszkującej wieś. https://kanonlektur.pl/teoria/prozaxix/ Tue, 15 Sep 2020 00:00:00 +0000 https://kanonlektur.pl/teoria/prozaxix/ Nowe nurty prozy XIX-wiecznej Po wyjątkowo poetyckiej epoce, jaką był romantyzm, literatura II połowy XIX wieku dokonuje wyraźnego skrętu w kierunku prozy. Poniżej znajdziesz przedstawienie najważniejszych prądów przejawiających się w powieściach oraz nowelistyce tego okresu, obejmującego dwie epoki literackie: pozytywizm i Młodą Polskę realizm XIX wieczny realizm opierał się na założeniu, że dzieło literackie jest sprawozdaniem z ludzkich doświadczeń, pełnym detali wiernym przedstawieniem życia oraz dokładnym ukazaniem typowych charakterów. Wybitni realiści dążyli do ukazania świata poprzez głęboką psychologiczno-socjologiczną analizę. https://kanonlektur.pl/wpisy/chlopi-zadania/ Mon, 14 Sep 2020 00:00:00 +0000 https://kanonlektur.pl/wpisy/chlopi-zadania/ Zadania do lektury Twoim zadaniem jest przeczytać pierwszy tom dzieła Reymonta zatytułowany Jesień. Czytając powieść, zwróć szczególną uwagę na poniższe kwestie. Zaznacz stosowne fragmenty utworu, aby móc je bez trudu odnaleźć podczas lekcji. W jaki sposób zaprezentowani zostali najważniejsi bohaterowie utworu w pierwszym rozdziale? Zanalizuj opis jesiennego krajobrazu na początku rozdziału VI – zaznacz środki wyrazu artystycznego i określ ich funkcję (metafory, personifikacje, epitety, porównania, psychizacja krajobrazu, wyliczenia). Jak na wsi roznoszą się wieści? https://kanonlektur.pl/wpisy/wesele-zadania/ Thu, 10 Sep 2020 00:00:00 +0000 https://kanonlektur.pl/wpisy/wesele-zadania/ Wesele – polecenia do lektury Przed przeczytaniem: Zwróć uwagę na opis scenografii do utworu – “zbuduj” tę scenografię w swojej wyobraźni. Jaką atmosferę tworzy tak uzyskany obraz? Zapoznaj się z listą bohaterów utworu oraz z postem na temat pierwowzorów realistycznych bohaterów Wesela Czytając: Akt I Zwróć uwagę na tematy rozmów bohaterów realistycznych w I akcie. Zaznacz fragmenty charakteryzujące wybranych przedstawicieli inteligencji i chłopów. Zaznacz fragmenty, w których chłopi rozmawiają we własnym gronie – co mówią o “panach”? https://kanonlektur.pl/teoria/tekstkultury/ Sun, 06 Sep 2020 00:00:00 +0000 https://kanonlektur.pl/teoria/tekstkultury/ Tekst kultury Definicja tekstu kultury mówi, że jest to świadomy wytwór umysłowości człowieka, stanowiący całość, uporządkowany według określonych reguł, np. utwór literacki, publicystyczny, medialny, dzieło sztuki malarskiej, spektakl teatralny, film, a także wszelkie działanie artystyczne, realizujące jakiś utrwalony wzorzec kulturowy. Na maturze ustnej zdający ma odwołać się do dowolnych tekstów kultury nawiązujących do problemu przedstawionego w zadaniu (zadania językowe lub literackie) oraz interpretować teksty ikoniczne dołączone do zadania w połączeniu z przywołanymi tekstami literackimi o zbliżonej problematyce. https://kanonlektur.pl/wpisy/macbeth-zadania/ Sat, 05 Sep 2020 00:00:00 +0000 https://kanonlektur.pl/wpisy/macbeth-zadania/ Zadania do lektury. Rozważ różne wymiary życia Makbeta składające się na jego portret psychologiczny: wartości i ideały przed zabiciem Dunkana Lęki Makbeta Makbet jako przyjaciel Makbet jako mąż Makbet jako władca Scharakteryzuj lady Makbet i określ jej rolę w dramacie. W tym celu odpowiedz na pytania: jakie jest małżeństwo głównych bohaterów? Jaka jest ich wzajemna relacja i jak kształtuje się w całym dramacie? w jaki sposób lady Makbet utwierdza Makbeta w jego zamyśle zabicia króla? https://kanonlektur.pl/teoria/nurty/ Tue, 01 Sep 2020 00:00:00 +0000 https://kanonlektur.pl/teoria/nurty/ Zagadnienia kultury współczesnej z perspektywy nauczania języka polskiego Niniejszy wpis absolutnie nie aspiruje do wyczerpania zagadnienia zarysowanego w temacie posta. Jest to przecież zupełnie niemożliwe, zważywszy rozległość, a właściwie niewyczerpywalność tematu, jakim jest szeroko pojęta kultura współczesna. Czytelnik znajdzie tu zaledwie wskazania do interesujących zagadnień kultury współczesnej, istotnych także jako uzupełnienie treści lekcji języka polskiego. Z powodu przysłowiowego już przeładowania programów nauczania, poloniści niemal zawsze doświadczają banalnego braku czasu, aby zapoznać młodzież z ciekawymi zjawiskami kultury nas otaczającej. https://kanonlektur.pl/wpisy/jadro-podroz/ Tue, 18 Aug 2020 00:00:00 +0000 https://kanonlektur.pl/wpisy/jadro-podroz/ Etapy podróży Marlowa Marlow starał się o pracę w Afryce po powrocie z kilkuletniej marynarskiej posługi na Oceanie Indyjskim. Można więc powiedzieć, że jego podróż zaczyna się jeszcze w Europie, w której odbywa kilka kluczowych spotkań prowadzących do wyznaczonego celu. Droga, którą pokonał Marlow , aby dotrzeć do osady Kurtza, w górze rzeki Kongo ukazana jest niczym droga w głąb piekła. Inferalne symbole i skojarzenia towarzyszą narratorowi niemal od początku jego przedsięwzięcia. https://kanonlektur.pl/wpisy/jadro-ludzie/ Tue, 18 Aug 2020 00:00:00 +0000 https://kanonlektur.pl/wpisy/jadro-ludzie/ Europejczycy w Afryce Wyprawa Marlowa w głąb Kongo obfitowała w spotkania z ludźmi. Rdzennych Afrykańczyków widział on głównie jako bezosobową masę - trochę tajemniczą, podle traktowaną przez białych grupę, z której od czasu do czasu wyłaniał się obraz jakiejś jednostki, ale i ona pozostała niezindywidualizowana, jakby reprezentacyjna dla swojej rasy. Opisując Afrykańczyków Marlow, nie pozbawiony przecież współczucia i szczerze poruszony okrucieństwem, jakie spotykało ich z ręki białych, używa określeń typowych dla epoki kolonializmu i przekonania o wyższości cywilizacyjnej Europejczyków: Murzyni, dzicy, kanibale, i najbardziej neutralne: czarni ludzie. https://kanonlektur.pl/wpisy/jadro-zadania/ Tue, 18 Aug 2020 00:00:00 +0000 https://kanonlektur.pl/wpisy/jadro-zadania/ Zadania przed przeczytaniem lektury Jakie sensy symboliczne generują pojęcia światło i ciemność? Przywołaj, między innymi, kontekst biblijny oraz filozofię oświecenia. Zapoznaj się z podstawowymi informacjami na temat Imperium brytyjskiego. Upewnij się, że rozumiesz pojęcia kolonializm oraz imperializm. Pomocny może okazać się poniższy materiał video: Zapoznaj się z poniższym materiałem na temat belgijskiego Konga. Czytając powieść, zaznacz fragmenty, w których Marlow stopniowo, w kolejnych odsłonach, poznaje Kurtza: informacje przekazywane przez spotykane osoby, domysły i wyobrażenia Marlowa, w końcu - spotkanie z agentem. https://kanonlektur.pl/wpisy/herodot-autobiografia/ Fri, 07 Aug 2020 00:00:00 +0000 https://kanonlektur.pl/wpisy/herodot-autobiografia/ Podróże w przestrzeni i czasie Ryszard Kapuściński - jeden z najwybitniejszych polskich reporterów napisał szczególną autobiografię. Podróże z Herodotem nie są typowym reportażem, ale raczej kompozycją reportaży składających się na podróżniczą historię autora, który spaja je w chronologiczną całość i przeplata towarzyszącą mu przez lata lekturą Dziejów Herodota. Pod względem gatunkowym książka Kapuścińskiego jest synkretyczna: łączy w sobie cechy autobiografii, eseju (w refleksyjnych partiach poświęconych filozofii historii, teorii literatury, natury ludzkiej, reportażu (w przedstawieniach autentycznych wydarzeń, których autor był świadkiem). https://kanonlektur.pl/wpisy/herodot-zadania/ Fri, 07 Aug 2020 00:00:00 +0000 https://kanonlektur.pl/wpisy/herodot-zadania/ Po przeczytanie Podróży z Herodotem zrealizuj poniższe zadania. Przemyśl odpowiedź na pytania. Wybierz trzech tyranów przedstawionych przez Herodota. Jakie metody sprawowania władzy stosowali? Jakie cechy osobowości zdradza ich postępowanie? Jakie wydarzenia polityczne XX wieku przywołuje Kapuściński w swojej książce? Jaki wpływ miały one na jego pracę reportera? Jakie trudności napotykał Kapuściński rozpoczynając każdą podróż? Czym różni się podróżowanie dzisiaj od podróżowania w czasach pierwszych wypraw Kapuścińskiego? Jak ty dzisiaj zabierasz się za planowanie swoich podróży? https://kanonlektur.pl/wpisy/herodot-reportaz/ Fri, 07 Aug 2020 00:00:00 +0000 https://kanonlektur.pl/wpisy/herodot-reportaz/ Reportaż według Kapuścińskiego Podróże z Herodotem to książka, która pozwoliła Kapuścińskiemu przedstawić jego rozumienia istoty zawodu reportera i reportażu jako gatunku. Samo dzieło starożytnego dziejopisarza autor Cesarza nazywa pierwszym wielkim reportażem w literaturze światowej. Poniżej znajdziecie niektóre założenia składające się na pojmowanie reportażu oraz pracy reportera, które przedstawia Kapuściński. Reporter to wizjoner Dobry reportaż nie jest prostym sprawozdaniem z miejsca zdarzenia. Za reportażem musi stać spójna, a w każdym razie pogłębiona wizja świata, pozwalająca umieścić fragment rzeczywistości, którą sprawozdaje reporter, w szerszym kontekście. https://kanonlektur.pl/wpisy/dziady4-bohater/ Wed, 29 Jul 2020 00:00:00 +0000 https://kanonlektur.pl/wpisy/dziady4-bohater/ Portret romantyka w Dziadach cz. IV Dziady cz. IV omawia się zwykle jako literacki portret miłości romantycznej, i słusznie, ponieważ utwór ten ukazuje jeden z najpełniejszych obrazów tego, jak romantycy postrzegali miłość. Dramat wydany w 1823 roku w drugim tomie Poezji, napisany został po śmierci matki poety oraz po ślubie jego ukochanej - Maryli Wereszczakówny. Echa tych wydarzeń można odnaleźć w utworze, co wskazuje na lekko autobiograficzny charakter dramatu. Jednak jeszcze wyraźniejszy jest tu wpływ czytanych przez Mickiewicza książek - zwłaszcza Cierpień młodego Wertera Goethego. https://kanonlektur.pl/teoria/literatura-faktu/ Mon, 27 Jul 2020 00:00:00 +0000 https://kanonlektur.pl/teoria/literatura-faktu/ Non-fiction Literatura faktu to określenie współczesnego piśmiennictwa narracyjnego o charakterze przede wszystkim dokumentalnym, jednak z elementami beletrystycznymi. Literatura faktu jest zaliczana do epiki, jednak odróżnia ją od pozostałych utworów epickich fakt, że unika fikcji literackiej (choć niekiedy spotyka sie w niej elementy fikcji stosowanej dla celów estetycznych i wzmacniajacych wymowę utworu) i przedstawia autentyczne zdarzenia i postacie, co z kolei wiąże ją z publicystyką. Na literaturę faktu składają się tzw. gatunki pograniczne, a więc znajdujące się na pograniczu literatury pięknej i innych form piśmiennictwa. https://kanonlektur.pl/wpisy/kordian-antymonarchizm/ Fri, 03 Jul 2020 00:00:00 +0000 https://kanonlektur.pl/wpisy/kordian-antymonarchizm/ Antymonarchiczny charakter Kordiana Kordian jest bez wątpienia dramatem wymierzonym w tyranię. Monarcha - tyran to zbrodniarz, karykatura Boga, wróg wolności. Deprecjonowanie monarchii zaczyna się już w Przygotowaniu. Diabły zwracają się do szatana “królu”, pytając serwilistycznie: Co nam król rozkaże? Fakt, że piekło jest monarchią jest kolejnym argumentem przeciwko temu ustrojowi. Historyk Lelewel, ukazany jako twór diabelski, tym się między innymi charakteryzuje, że nie jest w stanie rozstrzygnąć moralnie i politycznie, czy monarchia jest dobrym ustrojem. https://kanonlektur.pl/wpisy/kordian-historia/ Mon, 29 Jun 2020 00:00:00 +0000 https://kanonlektur.pl/wpisy/kordian-historia/ Historia w Kordianie - niezbędna wiedza Utwór Słowackiego jest bardzo mocno osadzony w sytuacji politycznej swoich czasów. Bezpośrednio odnosi się do najnowszej historii, jaką dla Słowackiego stanowiła niesławna koronacja cara Mikołaja I na króla Polski w 1829 roku w oraz powstanie listopadowe. W utworze pojawiają się postaci z bieżącej polityki, które, patrząc z dzisiejszej perspektywy, stanowią integralną część historii Europy I połowy XIX-tego stulecia. Po sojuszu Austrii, Prus i Rosji z 1815 roku, tzw. https://kanonlektur.pl/wpisy/kordian-dorastanie/ Sun, 28 Jun 2020 00:00:00 +0000 https://kanonlektur.pl/wpisy/kordian-dorastanie/ Zadania do lektury Przeczytaj fragmenty monologów i dialogów Kordiana z różnych części dramatu: Monolog z aktu I, scena I Monolog z początku aktu II Monolog na Mont Blanc - koniec aktu II Słowa Kordiana na moment przed decyzją o dokonaniu zamachu na cara - akt III, scena IV Odpowiedz na pytania, odnosząc je do kolejnych monologów: Jak Kordian określa swój stan psychiczny i nastrój? Jaki stosunek do innych ludzi wyraża? https://kanonlektur.pl/wpisy/wesele-obraz_spoleczenstwa/ Sat, 06 Jun 2020 00:00:00 +0000 https://kanonlektur.pl/wpisy/wesele-obraz_spoleczenstwa/ Wesele - zbiorowy portret Polaków Akcja Wesela rozgrywa się w listopadzie 1900 roku na wiejskim weselu inteligenta Lucjana Rydla - Pana Młodego z wiejską dziewczyną - Jadwigą Mikołajczykówną z podkrakowskiej wsi Bronowice - Panną Młodą. Wydarzenie to było symptomem tak zwanej chłopomanii - a więc podyktowanej modą fascynacji inteligentów młodopolskich kulturą i stylem życia ludu. Wcześniej chłopkę poślubił inny artysta krakowski - malarz i poeta Włodzimierz Tetmajer i to on, jako Gospodarz, użycza swego domu weselnikom. https://kanonlektur.pl/wpisy/wesele-postacie/ Sat, 06 Jun 2020 00:00:00 +0000 https://kanonlektur.pl/wpisy/wesele-postacie/ Bohaterowie realistyczni Przedstawiciele inteligencji Gospodarz - Włodzimierz Tetmajer. Malarz i grafik a także działacz polityczny. W 1890 roku ożenił się z Anna Mikołajczykówną, chłopką, mieszkanką wsi Bronowice. Kiedy toczy się akcja Wesela sam jest już mieszkańcem Bronowic, zaprzyjaźnionym zarówno z chłopskimi sąsiadami, jak i swoimi inteligenckimi znajomymi z Krakowa. Włodzimierz Tetmajer Autor: Stanisław Wyspiański, public domain Pan Młody - Lucjan Rydel. Poeta i dramatopisarz, wykładowca Akademii Sztuk Pięknych w Krakowie. Prywatnie był bliskim przyjacielem Wyspiańskiego. https://kanonlektur.pl/wpisy/wesele-historia/ Sat, 06 Jun 2020 00:00:00 +0000 https://kanonlektur.pl/wpisy/wesele-historia/ Historia narodu jako część zbiorowej podświadomości Wesele rekonstruuje społeczną wizję przeszłości, która jest fundamentem egzystowania narodu. Sama idea narodu jest przecież pochodną wspólnej, uwewnętrznionej historii, każda tożsamość narodowa buduje się na podwalinach wspólnych dziejów. Dlatego w Weselu przeszłość Polski powraca zarówno w rozmowach bohaterów, wypełniających I i III akt utworu, jak i w wizjach, które przynoszą ze sobą goście z zaświatów w II akcie dramatu. Wyspiański ukazuje w swojej sztuce wybrane wątki historii Polski utrwalone w dramatycznych obrazach. https://kanonlektur.pl/wpisy/kochanowski-stoicyzm/ Sat, 06 Jun 2020 00:00:00 +0000 https://kanonlektur.pl/wpisy/kochanowski-stoicyzm/ Poezja jako zapis stoickich medytacji Stoicyzm to antyczna filozofia, która obecnie przeżywa prawdziwy renesans. Mówi się nawet o tak zwanym stoicyzmie współczesnym. Jak zauważył polski teoretyk i praktyk stoicyzmu dr Tomasz Mazur, filozofia ta jest teraz uprawiana przez większą ilość ludzi niż kiedykolwiek w dziejach. Okazuje się, że ta starożytna mądrość odpowiada na potrzeby współczesnego człowieka. Stoicyzmem zajmują się filozofowie akademiccy jak Massimo Pigliucci czy William B. Irvine, ale także blogerzy, a filmy na kanałach You Tube, poświęcone stoicyzmowi cieszą się ogromnym powodzeniem i odnotowuja niekiedy miliony wyświetleń. https://kanonlektur.pl/wpisy/wesele-dramat/ Wed, 03 Jun 2020 00:00:00 +0000 https://kanonlektur.pl/wpisy/wesele-dramat/ Wesele - jako realizacja idei teatru ogromnego Twórczość Wyspiańskiego nakłada się na nurt nazwany Wielką Reformą Teatru. Mianem tym określa się różnorodne działania wybitnych twórców związanych z teatrem w końcu XIX wieku, zmierzające do uczynienia z teatru autonomicznej i ambitnej sztuki, nie zaś jedynie inscenizacją dramatu. w Krakowie są do tego doskonałe, jak na ziemie polskie, warunki. Działa od 1893 roku Teatr Miejski, któremu dyrektorują ludzie prawdziwie oddani sztuce teatralnej, zorientowani w europejskich trendach. https://kanonlektur.pl/wpisy/sklepy-cynamonowe/ Sat, 23 May 2020 00:00:00 +0000 https://kanonlektur.pl/wpisy/sklepy-cynamonowe/ Mityzacja rzeczywistości w Sklepach cynamonowych Opowiadania Brunona Schulza są znakomitym przykładem literatury, w której dokonuje się mityzacja rzeczywistości. Mityzacja to zabieg literacki polegający na kreowaniu świata przedstawionego tak, by przypominał wyobrażenia mityczne, a więc niezwykłe, magiczne, uniwersalne. Schulz podchodził do tego procesu w sposób absolutnie świadomy i filozoficznie pogłębiony. Świadczą o tym rozważania teoretyczne, jakie zawarł między innymi w swoich esejach i listach. Warto spojrzeć na Sklepy cynamonowe przez pryzmat tych rozważań, stanowią one bowiem cenny kontekst interpretacyjny (czytaj: pozwalają lepiej zrozumieć utwory). https://kanonlektur.pl/wpisy/lalka-narracja/ Fri, 22 May 2020 00:00:00 +0000 https://kanonlektur.pl/wpisy/lalka-narracja/ Kompozycja i sposób prowadzenia narracji w Lalce Powieść Prusa zdaje się naśladować życie – jest więc na pozór niespójna, chaotyczna, porządek chronologiczny zaburza chociażby wprowadzenie rozdziałów z pamiętnikiem Rzeckiego. Poza tym brakuje tu gwałtownych zwrotów akcji i wspaniałych przygód – życie to przecież nie powieść przygodowa. Rzeczy istotne fabularnie przeplatają się tu z trywialnymi, codziennymi zdarzeniami. Zaplanowane i przemyślane czyny bohaterów są tu przeplatane przypadkowymi zdarzeniami, które wpływają na życie bohaterów niekiedy znacznie bardziej niż ich świadome aktywności. https://kanonlektur.pl/wpisy/lalka-wprowadzenie/ Fri, 22 May 2020 00:00:00 +0000 https://kanonlektur.pl/wpisy/lalka-wprowadzenie/ Lalka - informacje wstępne Lalka ukazywała się w odcinkach w Kurierze Codziennym w latach od 29 IX 1887 do 24 V 1889. Trochę jak serial telewizyjny, odcinek po odcinku. Bolesław Prus pisząc swoją powieść był czterdziestolatkiem, zdobył już wcześniej doświadczenie jako dziennikarz, felietonista, autor opowiadań i nowel, oraz swojej pierwszej powieści – Placówki. Tytuł powieści odnosi się bezpośrednio do mało istotnego epizodu, jakim była historia oskarżenia pani Stawskiej o kradzież lalki przez baronową Krzeszowską. https://kanonlektur.pl/wpisy/lalka-wokulski/ Fri, 22 May 2020 00:00:00 +0000 https://kanonlektur.pl/wpisy/lalka-wokulski/ Stanisław Wokulski to główny bohater Lalki i zarazem jedna z najciekawszych postaci w polskiej literaturze. Zaprzyjaźniony z nim doktor Szuman zauważa, iż stopiło się w nim dwu ludzi: romantyk sprzed sześćdziesiątego roku i pozytywista z siedemdziesiątego (oczywiście XIX wieku). Urodził się w latach trzydziestych XIX wieku, zapewne w rodzinie zubożałej szlachty. Będąc ambitnym i upartym młodym człowiekiem, podjał pracę w piwiarni Hopfera, aby móc opłacać studiowanie fascynujących go nauk przyrodniczych. Instynkt badacza i naukowca nie przesłonił mu jednak zobowiązań patriotycznych i, jak wielu młodych ludzi z jego pokolenia, wziął udział w powstaniu styczniowym. https://kanonlektur.pl/wpisy/tadeusz-gatunek/ Tue, 19 May 2020 00:00:00 +0000 https://kanonlektur.pl/wpisy/tadeusz-gatunek/ Pan Tadeusz jako epopeja narodowa Epopeja narodowa to utwór literacki o wielkiej wadze dla narodu, ukazujący ważny moment jego dziejów oraz stanowiący ośrodek budowania jego tożsamości. Określenie to dotyczy zwykle jednego dzieła literackiego, które ma odzwierciedlać ważne aspekty historyczne i kulturowe narodu lub jakiejś wyraźnie zarysowanej grupy społecznej, reprezentując równocześnie wysoki poziom artystyczny. Należy pamiętać, że słowo narodowa nie jest określeniem gatunku (gatunek to po prostu epopeja), ale służy do podkreślenia dużego znaczenia utworu dla danej społeczności. https://kanonlektur.pl/wpisy/tadeusz--zadania-do-lektury/ Sun, 03 May 2020 00:00:00 +0000 https://kanonlektur.pl/wpisy/tadeusz--zadania-do-lektury/ Zadania do lektury Akcja Pana Tadeusza toczy się w Soplicowie, fikcyjnej miejscowości leżącej w okolicach Nowogródka, w 1811 i 1812 roku. Znajdź te tereny na mapie i ustal, w jakiej sytuacji politycznej znajdowała się wtedy Polska. Cały tytuł poematu brzmi: Pan Tadeusz czyli Ostatni zajazd na Litwie: historia szlachecka z roku 1811 i 1812 we dwunastu księgach wierszem. Korzystając z definicji pojęcia zajazd zawartej w linku, opisz w kilku słowach, jak wyglądał zajazd w Panu Tadeuszu. https://kanonlektur.pl/wpisy/tadeusz/ Wed, 29 Apr 2020 00:00:00 +0000 https://kanonlektur.pl/wpisy/tadeusz/ Pan Tadeusz - co trzeba wiedzieć, aby zacząć rozumieć? Problem z rozumieniem Pana Tadeusza bierze się w pewnej mierze z niedostatków znajomości historycznych i kulturowych kontekstów dzieła. Trzeba pamiętać, że dla bohaterów i narratora, a tym samym autora i jego współczesnych, konkretne wydarzenia, które odbyły się w niedalekiej dla nich przeszłości, postacie z bieżącej lub niedawnej polityki były oczywistościami, których nikomu nie trzeba było tłumaczyć. Dla współczesnego młodego człowieka jednakże wszystkie przedstawione w utworze realia i nawiązania już oczywiste nie są. https://kanonlektur.pl/teoria/wiersz/ Fri, 24 Apr 2020 00:00:00 +0000 https://kanonlektur.pl/teoria/wiersz/ Etapy analizy i interpretacji utworu lirycznego Analiza i interpretacja to pojęcia, które często zestawia się ze sobą, mówiąc o utworze literackim. Należy jednak zdawać sobie sprawę, że nie są one synonimami. Interpretacja jest nadrzędna w stosunku do analizy, która z kolei powinna się przyczyniać do trafnej i pogłębionej interpretacji utworu. analiza - działania zmierzające do ustalenia, z jakich elementów i w jaki sposób zbudowany jest utwór. interpretacja - działania zmierzające do wyjaśnienia i wydobycia sensu utworu, który umyka bezpośredniemu, powierzchownemu odbiorowi i ujawnia się dopiero, gdy badający ulokuje dzieło - przedmiot swojego badania- w odpowiednim kontekście. https://kanonlektur.pl/wpisy/solaris-nauka/ Mon, 13 Apr 2020 00:00:00 +0000 https://kanonlektur.pl/wpisy/solaris-nauka/ Solarystyka - ambitna porażka nauki Najsłynniejsza książka Stanisława Lema to jego przepustka do międzynarodowej sławy. Interpretowana na różne sposoby powieść daje się odczytać jako medytacja nad poznawczymi możliwości nauki. Główny bohater i zarazem narrator książki, doktor psychologii Kriss Kelvin, jest racjonalistą i naukowcem. To z jego relacji czytelnik dowiaduje się o rozmiarach badań dedykowanych tajemnicy Solaris, rozwiniętych tak dalece, że stanowią osobną dziedzinę nauki zwaną solarystyką. Gdyby pokusić się o odczytanie powieści Solaris jako paraboli, można by w oceanie widzieć symbol rzeczywistości, którą człowiek pragnie poznać, zaś w solarystyce widzieć symbol nauki jako takiej. https://kanonlektur.pl/wpisy/solaris-zadania/ Mon, 13 Apr 2020 00:00:00 +0000 https://kanonlektur.pl/wpisy/solaris-zadania/ Zadanie do wykonania po przeczytaniu powieści Przypomnij sobie utwory literackie ukazujące naukę i naukowców. W jakim świetle byli ukazywani? Jaki wpływ na wizję nauki w utworze miała epoka, w której powstało dzieło? (sugerowane teksty Romantyczność Mickiewicza, Lalka Prusa, Przedwiośnie Żeromskiego, Nauka Tuwima ) Jaką wizję przyszłej cywilizacji ziemskiej przedstawia Lem w swojej powieści? Jak ukazana została w Solaris Harey? Czy jest ona równoprawną partnerką Kelvina? Jakie mogły być przyczyny samobójstwa Gibariana? https://kanonlektur.pl/teoria/rozprawka/ Sun, 05 Apr 2020 00:00:00 +0000 https://kanonlektur.pl/teoria/rozprawka/ Rozprawka w szkole średniej Rozprawka to pisemna wypowiedź argumentacyjna, czyli taka, w której piszący formułuje i uzasadnia swoje stanowisko za pomocą argumentów. Argument to pewien fakt lub okoliczność przytaczany dla uzasadnienia tezy. Rozprawki są wszechstronnym testem umiejętności, które szkoła stara się wykształcić. Są to: umiejętność logicznego myślenia, w tym zajmowania stanowiska i uzasadniania go w sensowny, przekonujący sposób umiejętność analizy i interpretacji utworu literackiego i jego fragmentu. znajomość tekstów kultury i umiejętność funkcjonalnego jej wykorzystania. https://kanonlektur.pl/teoria/rodzaje/ Wed, 01 Apr 2020 00:00:00 +0000 https://kanonlektur.pl/teoria/rodzaje/ Rodzaje literackie - najważniejsze informacje Rodzaje i gatunki literackie to nic innego jak sposób klasyfikacji dzieł, który uwzględnia ich formę i budowę, czasem też tematykę i nastrój. Klasyfikacja ta wywodzi się z tradycji starożytnej Grecji i jest przyjmowana jako uniwersalny sposób opisu literatury. Dostarcza narzędzi interpretacyjnych, czyli pomaga rozumieć tekst literacki, dotrzeć do jego głębszych pokładów, odnaleźć powinowactwa z innymi utworami. W praktyce czytelniczej nie jest konieczne wiedzieć, jaki rodzaj lub gatunek reprezentuje dany utwór, wiedza lub niewiedza w tym zakresie nie wpłynie zapewne na przyjemność obcowania z literaturą. https://kanonlektur.pl/teoria/dramat-antyczny/ Sun, 29 Mar 2020 00:00:00 +0000 https://kanonlektur.pl/teoria/dramat-antyczny/ Geneza dramatu antycznego. Dramat - jeden trzech rodzajów literackich- wywodzi się z obrzędów religijnych ku czci boga Dionizosa. Zalążki dramatu, którego istotą jest odgrywane przed widzami przedstawienie, tkwią w pieśni dedykowanej Dionizosowi - dytyrambie. Ponieważ zwierzęciem poświęconym bogu wina był kozioł (gr. tragos) tradycja głosi, że śpiewający dytyramb przebrani byli w skóry koźląt. Wykonywana przez nich pieśń określana była mianem pieśni (gr.odḗ lub aoide ) kozłów - stąd nazwa tragedia to w istocie kontaminacja dwóch słów: tragos oraz odḗ lub aoide. https://kanonlektur.pl/teoria/dramat-romantyczny/ Sun, 29 Mar 2020 00:00:00 +0000 https://kanonlektur.pl/teoria/dramat-romantyczny/ Cechy dramatu romantycznego Romantycy pragnęli, aby teatr był obrzędem, wtajemniczeniem w rzeczywistość duchową. Sztuki romantyczne miały zrywać z konwencją teatru klasycystycznego, łączyć realizm z fantastyką i wzniosłość z groteską. Główne cechy dramatu romantycznego to: Odrzucenie zasady trzech jedności: miejsca, czasu i akcji. Otwarta, luźna kompozycja - sceny nie są bezpośrednio powiązane w sposób przyczynowo-skutkowy. Brakuje zakończenia albo istnieje zakończenie otwarte, czyli akcja dramatu nie zostaje jednoznacznie rozstrzygnięta. Synkretyzm rodzajowy i gatunkowy - łączenie elementów epickich, lirycznych i dramatycznych. https://kanonlektur.pl/teoria/dramat-elzbietanski/ Sun, 29 Mar 2020 00:00:00 +0000 https://kanonlektur.pl/teoria/dramat-elzbietanski/ Rozwój teatru w Anglii przełomu XVI i XVII wieku. Dramat Szekspirowski rozwijał się w ramach tzw. teatru elżbietańskiego, rozpowszechniającego przedstawienia teatralne dla szerokich rzesz odbiorców. Warunkiem dla zaistnienia tak rozumianego teatru był rozwój renesansowych miast, sprzyjający pojawieniu się wspólnoty widzów, podobnej do tej, jaka podziwiała wielkich dramaturgów greckich. W 1576 roku powstał w Londynie pierwszy teatr - tj budynek przeznaczony do wystawiania przedstawień. Z czasem Londyn stał się prawdziwym miastem teatrów, było ich tam więcej niż w jakimkolwiek innymi mieście Europy. https://kanonlektur.pl/wpisy/dzuma-egzystencjalizm/ Sat, 21 Mar 2020 00:00:00 +0000 https://kanonlektur.pl/wpisy/dzuma-egzystencjalizm/ Filozofia egzystencjalna - egzystencjalizm Egzystencjalizm nie jest jednolitym kierunkiem filozoficznym, ale raczej wielką światopoglądową platformą, na której spotykają się myśliciele reprezentujący różne wizje świata. Uznaje się go za nurt XX-wieczny, ale za jego prekursorów uchodzą twórcy XIX wieczni: Søren Kierkegaard, Friedrich Nietzsche i Fiodor Dostojewski. Najbardziej uniwersalną formułę dla egzystencjalizmu zaproponował francuski filozof Jean-Paul Sartre, twierdząc, iż egzystencja poprzedza esencję. Egzystencja (łac. existere z ex na zewnątrz i sistere stać, znajdować się”) to sposób istnienia człowieka w świecie, zaś esencja to to, czym dany byt jest w swej istocie, jego natura. https://kanonlektur.pl/wpisy/tango-informacje/ Wed, 18 Mar 2020 00:00:00 +0000 https://kanonlektur.pl/wpisy/tango-informacje/ Niezbędne informacje na temat dramatu Mrożka. Po raz pierwszy Tango zostało opublikowane w miesięczniku Dialog w 1964 r., w wydaniu książkowym ukazało się w 1973 r. Dramat spodobał się od razu krytykom i publiczności. Porównywano go do Wesela Wyspiańskiego i uznano za jeden z najciekawszych dramatów Polski powojennej. Tango można odczytywać na kilka sposobów, które nie wykluczają się nawzajem. W bezpośrednim odbiorze utwór Mrożka jest dramatem o rozkładzie rodziny i konflikcie pokoleń. https://kanonlektur.pl/wpisy/tango-zadania-do-lektuy/ Wed, 18 Mar 2020 00:00:00 +0000 https://kanonlektur.pl/wpisy/tango-zadania-do-lektuy/ Zadania do wykonania po przeczytaniu Tango Sławomira Mrożka. Wykonuj pisemnie kolejno wszystkie zadania poniżej. Są one uporządkowane w taki sposób, aby pomóc ci zrozumieć utwór Mrożka. Na pewno nie są zbyt trudne dla kogoś, kto zna lekturę. Zapoznaj się z informacjami wstępnymi na temat utworu. Pomogą ci one ustalić kontekst, w którym będziesz się poruszać interpretując utwór. Określ czas i miejsce akcji dramatu. O czym świadczą warunki, w jakich mieszka i funkcjonuje rodzina Artura. https://kanonlektur.pl/wpisy/dziady-mistyka/ Sat, 14 Mar 2020 00:00:00 +0000 https://kanonlektur.pl/wpisy/dziady-mistyka/ Mistyczny wymiar Dziadów części III. Dziadów części III nie da się zrozumieć bez odwołań do mistycznej tradycji chrześcijańskiej. Treść dramatu opiera się na założeniu, że rzeczywistość materialna jest ściśle powiązana z rzeczywistością duchową. Mistyka oznacza bowiem możliwość doświadczenia Boga albo szeroko pojętej duchowości, niedostępnej zmysłom, ale dostępnej ludzkiej duszy. Innymi słowami - mistyk nie tylko wierzy w Boga, on doświadcza Jego obecności. Bohaterom utworu towarzyszą byty nadprzyrodzone - różnego rodzaju duchy światła i ciemności. https://kanonlektur.pl/wpisy/dziady-konrad/ Sat, 14 Mar 2020 00:00:00 +0000 https://kanonlektur.pl/wpisy/dziady-konrad/ Przemiany Konrada Gustaw - Konrad nie przeżywa w utworze jednej wewnętrznej przemiany. Owszem, ta najbardziej ewidentna, przemiana Gustawa w Konrada, odbywa się w prologu Dziadów części III. Jednak ewolucja bohatera dokonuje się w całym utworze, co sprawia, że pod koniec Dziadów jest on kimś innym niż na początku. Prześledźmy zatem tę ewolucję. Na początek jednak zastrzeżenie. Mickiewicz w Dziadach cz. III odwołuje się do chrześcijańskich pojęć i terminologii. Osoba wierząca zapewne zechce potraktować takie fenomeny jak aniołowie, diabły, dusza, Maryja jako orędowniczka, opętanie, potepienie, duchów obcowanie, egzorcyzmy - zachowując ich katolicką wykładnię. https://kanonlektur.pl/wpisy/dziady-zadania/ Sat, 14 Mar 2020 00:00:00 +0000 https://kanonlektur.pl/wpisy/dziady-zadania/ Zadania do wykonania po przeczytaniu Dziadów części III Wszystkie poniższe zadania opierają się na tekście literackim. Są one tak skonstruowane, aby każdy, kto przeczytał tekst, był w stanie je zrealizować. Udzielenie samodzielnej odpowiedzi na wszystkie pytania jest więc w zasięgu twoich możliwości. Zadania prowadzą cię przez kolejne części dramatu - niezbędne jest posługiwanie się tekstem Dziadów do ich realizacji. Pomogą ci one zrozumieć wymowę utworu. Określ czas i miejsce zdarzeń, uczestników oraz tematykę poszczególnych scen dramatu, rozpoczynając od prologu a kończąc na Scenie IX. https://kanonlektur.pl/wpisy/rozprawka-wojna/ Fri, 13 Mar 2020 00:00:00 +0000 https://kanonlektur.pl/wpisy/rozprawka-wojna/ Jak literatura może przedstawiać koszmar II wojny światowej? Rozważ problem i przedstaw swoje stanowisko analizując poniższy fragment opowiadania Tadeusza Borowskiego U nas w Auschwitzu oraz odwołując się do innych tekstów kultury. Twoja praca powinna liczyć co najmniej 250 słów. Dziś — niedziela. Przed południem było się na spacerze, oglądało się z wierzchu doświadczalny blok kobiet (wystawiają głowy przez kraty zupełnie jak króliki mego ojca, pamiętasz, szare, z jednym oklapniętym uchem), potem oglądało się uważnie blok SK1 (tam na podwórzu jest owa czarna ściana, przed którą dawniej rozstrzeliwano, obecnie robią to ciszej i dyskretniej — w krematorium). https://kanonlektur.pl/epoki/wspolczesnosc/ Tue, 10 Mar 2020 00:00:00 +0000 https://kanonlektur.pl/epoki/wspolczesnosc/ Informacje o epoce Współczesność jako epoka literacka rozpoczyna się w 1939 roku, wyznacza ją wybuch II wojny światowej. Wyróżnia się w niej następujące podokresy: Literatura lat wojny i okupacji. 1939-1945 Podczas wojny twórczość literacka rozwijała się na obczyźnie, gdzie istniały instytucje kulturalne Rządu Rzeczpospolitej Polskiej na uchodźstwie oraz mieszkali i tworzyli Polacy. W kraju uprawiano działalność konspiracyjną, nielegalną, bo zakazaną przez okupanta. Wśród twórców piszących w Polsce na szczególną uwagę zasługują dwudziestoletni poeci Warszawy należący do Pokolenia Kolumbów. https://kanonlektur.pl/epoki/dwudziestolecie/ Mon, 09 Mar 2020 00:00:00 +0000 https://kanonlektur.pl/epoki/dwudziestolecie/ Informacje o epoce Dwudziestolecie międzywojenne to epoka określona przez precyzyjne ramy czasowe. Jej początek wyznacza zakończenie I Wojny Światowej oraz odzyskanie przez Polskę niepodległości w 1918 roku, kończy zaś wybuch II Wojny Światowej w 1939. Nie jest to okres jednolity pod względem zjawisk artystycznych i nastrojów egzystencjalnych. Można w nim wyróżnić dwa podokresy. Pierwszy, przypadający na lata dwudzieste, cechuje optymizm oraz entuzjastyczne widzenie teraźniejszości i przyszłości - dlatego nazywa się go niekiedy dziesięcioleciem jasnym. https://kanonlektur.pl/epoki/mloda-polska/ Sun, 08 Mar 2020 00:00:00 +0000 https://kanonlektur.pl/epoki/mloda-polska/ Informacje o epoce Nazwa Młoda Polska odnosi się do polskiego modernizmu, przypadającego na lata 1890 - 1918. Należy pamiętać, że pojęcie modernizm w kulturze europejskiej ma szersze znaczenie niż nazwa epoki i oznacza nie tylko okres w kulturze liczony od lat 60-tych XIX wieku do lat 70-tych XX wieku, ale także ogólnie nowoczesne tendencje w sztuce, obejmujące wiele kierunków artystycznych. Nazwa Młoda Polska została zaczerpnięta z cyklu artykułów Artura Górskiego ukazujących się w krakowskim magazynie Życie, zatytułowanych właśnie Młoda Polska. https://kanonlektur.pl/epoki/pozytywizm/ Sat, 07 Mar 2020 00:00:00 +0000 https://kanonlektur.pl/epoki/pozytywizm/ Informacje o epoce Kontekst społeczny Okres literacki przypadający na lata 1864 -1890 nazywany bywa zazwyczaj okresem pozytywizmu lub realizmu. Słowo pozytywizm odnosi się bardziej do panującego wówczas światopoglądu, zaś realizm to główny wówczas prąd literacki. Kluczowy dla rozumienia tej epoki jest fakt, że rozwinęła się ona w Polsce po powstaniu styczniowym - kolejnym nieudanym zrywie niepodległościowym, którego klęska ściągnęła na Polaków liczne represje ze strony zaborców. Na ziemiach polskich tego okresu intensywnie rozwija się kapitalizm, jednak biorąc pod uwagę fakt, że jest to ciągle czas zaborów, należy pamiętać, że ów rozwój przebiega nierównomiernie i wszędzie jest skrępowany politycznym uciskiem. https://kanonlektur.pl/epoki/romantyzm/ Fri, 06 Mar 2020 00:00:00 +0000 https://kanonlektur.pl/epoki/romantyzm/ Informacje o epoce Pojęcia romantyzm używa się w dwóch znaczeniach: I. Nurt artystyczny i ideowy, który panował w Europie w pierwszej połowie XIX wieku Podstawową cechą tego nurtu jest unikanie ścisłych reguł tworzenia i odrzucenie klasycyzmu, który był wcześniej dominującym nurtem w kulturze. Twórcy romantyczni głoszą przewagę uczucia i intuicji nad rozumem (irracjonalizm), indywidualnego przeżycia nad intelektem oraz lokalnej, ludowej kultury nad akademicką uniwersalną normą. Romantycy postrzegali rzeczywistość holistycznie, uważali, że natura jest żywym duchem, nie zaś dającym się stosunkowo łatwo zrozumieć mechanizmem, co postulowali ludzie oświecenia. https://kanonlektur.pl/epoki/oswiecenie/ Thu, 05 Mar 2020 00:00:00 +0000 https://kanonlektur.pl/epoki/oswiecenie/ Informacje o epoce Nazwa epoki oznacza oświecenie przez światło rozumu. Epokę tę określano także jako wiek filozofów i wiek rozumu. Okres trwający w Europie od końca XVII wieku do początków XIX. W Polsce od I połowy XVIII wieku (mniej więcej od wstąpienia na tron Stanisława Augusta Poniatowskiego) do 1822 roku, kiedy to wydanie tomiku poezji Adama Mickiewicza rozpoczyna romantyzm). Oświecenie szczyciło się tolerancją religijną, racjonalizmem, pochwałą mądrości i nauki. Nurty filozoficzne Motywem przewodnim oświecenia było optymistyczne przekonanie o nieograniczonych możliwościach poznania świata przez samodzielny ludzki rozum, zaś celem uwolnienie człowieka od przesądów, ignorancji oraz zniewolenia politycznego i religijnego poprzez szerzenie edukacji i nauki. https://kanonlektur.pl/epoki/barok/ Wed, 04 Mar 2020 00:00:00 +0000 https://kanonlektur.pl/epoki/barok/ Informacje o epoce Barok to epoka trwająca w Europie od końca XVI wieku do początków XVIII. Jej nazwa wywodzi się (prawdopodobnie) od portugalskiego słowa barrocco oznaczającego perłę o nieregularnym kształcie. Nazwy barok używali pierwotnie ludzie oświecenia w znaczeniu pejoratywnym, uznawali bowiem tendencje obecne w sztuce barokowej za zepsucie klasycznych reguł i odejście od osiągnięć renesansu. Dopiero w XX wieku uznano barok za autonomiczną i niezwykle interesującą epokę w dziejach kultury europejskiej. https://kanonlektur.pl/epoki/renesans/ Tue, 03 Mar 2020 00:00:00 +0000 https://kanonlektur.pl/epoki/renesans/ Poprzez sprzeczności, zawiłymi drogami, marząc o mitologicznych rajach albo niemożliwych utopiach, Odrodzenie dokonało ogromnego skoku naprzód. Nigdy jeszcze żadna cywilizacja nie wyznaczyła tyle miejsca malarstwu i muzyce, nie wymierzyła w niebo tak wysokich kopuł, nie wprowadziła do literatury pięknej tylu języków narodowych rozkwitłych na tak małej przestrzeni. Nigdy w przeszłości nie zrealizowano w tak krótkim czasie tylu wynalazków. Odrodzenie było bowiem w szczególności postępem technicznym; dało człowiekowi Zachodu większą władzę nad lepiej znanym światem. https://kanonlektur.pl/epoki/sredniowiecze/ Mon, 02 Mar 2020 00:00:00 +0000 https://kanonlektur.pl/epoki/sredniowiecze/ Informacje o epoce Polska nazwa średniowiecze pochodzi od łacińskiego medium aevum, czyli wiek średni. Takim określeniem posługiwali się twórcy XVI i XVII wieku, opisując epokę oddzielającą antyk od renesansu. Od tego łacińskiego zwrotu pochodzi też używany współcześnie termin mediewista. Średniowiecze w Europie rozpoczyna się w roku 476, kiedy to nastąpił Upadek Cesarstwa Rzymskiego. Warto jednak w tym miejscu nadmienić, że doniosłe wydarzenia historyczne nie zawsze współbrzmią z oficjalną chronologią kultury. Na przełomie IV i V w. https://kanonlektur.pl/epoki/antyk/ Sun, 01 Mar 2020 00:00:00 +0000 https://kanonlektur.pl/epoki/antyk/ Informacje o epoce Antyk (z łac. antiquus – “dawny”) – to określenie odnoszące się do części świata starożytnego, głównie rozkwitu kultury starożytnej Grecji i Rzymu, trwającego mniej więcej od I tysiąclecia p.n.e. do końca epoki starożytnej w V wieku n.e. Kulturę antyczną uznaje się za najważniejsze, obok Biblii, źródło cywilizacji europejskiej. Właśnie w antyku narodziły się takie fenomeny naszej europejskiej spuścizny jak filozofia, teatr, olimpiada, literatura piękna czy retoryka Najważniejsze zagadnienia antyku z perspektywy języka polskiego mitologia Mit to opowieść o bogach i bohaterach wyrażająca wierzenia danej społeczności, wyjaśniająca początek i sens świata oraz uniwersalne doświadczenia człowieka, trwająca w kulturze dzięki stałym reinterpretacjom (ponownym odczytaniom). https://kanonlektur.pl/epoki/biblia/ Sun, 01 Mar 2020 00:00:00 +0000 https://kanonlektur.pl/epoki/biblia/ Biblia jako tekst literacki Biblia to święta księga dla wyznawców chrześcijaństwa oraz jedno z najważniejszych źródeł kultury europejskiej. Jest kluczowym tekstem kultury zarówno w wymiarze moralnym, bowiem w znacznej mierze europejskie pojmowanie moralności opiera się na biblijnym rozumieniu dobra i zła, jak i artystycznym, ponieważ dostarcza inspiracji artystom reprezentującym różne dziedziny sztuki. Jako źródło kultury stanowi skarbiec postaw, fabuł, motywów, toposów, symboli, gatunków literackich oraz związków frazeologicznych. Nazwa Biblia (zwana też Pismem Świętym) pochodzi od greckiego słowa biblion - czyli zwój papieru lub księga, zaś biblia to liczba mnoga od tego wyrazu. https://kanonlektur.pl/epoki/prehistoria/ Thu, 27 Feb 2020 00:00:00 +0000 https://kanonlektur.pl/epoki/prehistoria/ Początki człowieka - początki kultury Wbrew powierzchownym wyobrażeniom historia człowieka nie zaczęła się wraz z nastaniem najstarszych znanych cywilizacji, które powstały na Bliskim Wschodzie oraz w basenie Morza śródziemnego w okresie zwanym starożytnością. Początków człowieka nie wyznacza wcale wynalezienie pisma, które datuje się na około IV tysiąclecia p.n.e. W obliczu rozwijającej się dziś paleontologii, antropologii, archeologii ale także nowych dziedzin wiedzy, jak choćby zyskującej na znaczeniu psychologii ewolucyjnej, warto przywrócić tzw. https://kanonlektur.pl/wpisy/panny-z-wilka-motywy/ Mon, 10 Feb 2020 00:00:00 +0000 https://kanonlektur.pl/wpisy/panny-z-wilka-motywy/ Motywy utworu Przeszłość przeżywana poprzez wspomnienia Bohater nieustannie konfrontuje teraźniejszość ze wspomnieniami swojej młodości spędzanej w Wilku. Przeszłość związaną z letnimi pobytami w okolicach Wilka wspomina jako okres intensywnych doznań zmysłowych oraz stan nieustannego szczęścia. Teraźniejszość Wilka rozczarowuje go, uświadamia, że wszystko, co kiedyś stanowiło istotę jego przeżyć teraz przeminęło. Równocześnie doświadczenie tego rozczarowania wyzwala go ze złudzenia, że tylko w przeszłości tkwi wartość, i tym samym otwiera go na teraźniejszość, której w dorosłym życiu nie potrafił doświadczać. https://kanonlektur.pl/wpisy/rozprawka/ Mon, 10 Feb 2020 00:00:00 +0000 https://kanonlektur.pl/wpisy/rozprawka/ Przekraczanie ustalonych granic poznania. Na podstawie poniższego fragmentu Sklepów cynamonowych Bruno Schulza i innych tekstów kultury napisz, w jakim celu artyści kreują fantastyczne wizje świata. Artyści to ludzie cechujący się wielką wrażliwością i bogatą wyobraźnią. W swoich dziełach często ukazują fantastyczne wizje rzeczywistości i czynią to z wielu powodów. Czasami chcą w ten sposób wpłynąć na odbiorcę tak, aby ten zmienił swój sposób patrzenia na rzeczywistość i poszerzył granice poznania. Innym razem pragną za pomocą fantastycznej wizji ukazać problemy realnego świata . https://kanonlektur.pl/wpisy/rok-1984-antyutopia/ Sat, 08 Feb 2020 00:00:00 +0000 https://kanonlektur.pl/wpisy/rok-1984-antyutopia/ Dystopijna wizja świata w Roku 1984 Akcja powieści Orwella rozgrywa się w fikcyjnym, osadzonym w przyszłości państwie o nazwie Oceania. Należy pamiętać, że powieść powstała w 1948 roku, więc dla autora rok 1984 stanowił przyszłość. Świat powieści jest dystopijny. Dystopia to przeciwieństwo utopii. Ustrój panujący w tym kraju to angsoc, czyli angielski socjalizm. Rzeczywistość jest zdehumanizowana, pozbawiona barw i piękna. Na mieszkańców Oceanii zewsząd spogląda z plakatów i ekranów wąsata twarz Wielkiego Brata. https://kanonlektur.pl/wpisy/rok-1984-motywy/ Sat, 08 Feb 2020 00:00:00 +0000 https://kanonlektur.pl/wpisy/rok-1984-motywy/ Tematy w powieści Orwella Zróżnicowanie społeczne Społeczeństwo Oceanii podzielone jest na trzy warstwy: Wewnętrzna partia cieszy się przywilejami i prześladuje oraz podporządkowuje sobie resztę społeczeństwa. Zewnętrzna partia to odpowiednik klasy średniej, do której należy Winston. Najbardziej podległa ideologizacji, to do tej warstwy należy cała inteligencja i pracownicy różnych partyjnych departamentów. Proletariat – robotnicy, zwani także prolami. Zajmujący najniższą pozycję społeczną, ale, paradoksalnie, cieszący się względną swobodą, bo w hierarchii społecznej są bardzo nisko, niemal na równi ze zwierzętami. https://kanonlektur.pl/wpisy/panny-z-wilka/ Tue, 24 Sep 2019 00:00:00 +0000 https://kanonlektur.pl/wpisy/panny-z-wilka/ Filozoficzna refleksja o przemijaniu w opowiadaniu Iwaszkiewicza Panny z Wilka to opowiadanie o człowieku, którego młodość już nieodwołalnie minęła, a on sam nie jest w stanie ożywić przeszłości i nadać wspomnieniom rzeczywistego kształtu. Główny bohater utworu to blisko 40-letni mężczyzna, zarządca folwarku fundacyjnego dla dzieci niewidomych. Zachęcony przez lekarza zmartwionego kiepskim stanem jego zdrowia, będącym wynikiem przemęczenia, wraca po 15 latach w okolice majątku Wilko, gdzie w dzieciństwie i wczesnej młodości spędzał wakacje. https://kanonlektur.pl/wpisy/iliada-geneza-wojny-trojanskiej/ Sun, 22 Sep 2019 00:00:00 +0000 https://kanonlektur.pl/wpisy/iliada-geneza-wojny-trojanskiej/ Wydarzenia opisane przez Homera w Iliadzie zakorzenione są w micie o wojnie trojańskiej. Jego początek sięga przyjęcia weselnego księcia Peleusa i bogini Tetydy, na które nie została zaproszona bogini niezgody - Eris. Obrażona bogini pojawiła się więc nieproszona i rzuciła na stół weselny złote jabłko z napisem dla najpiękniejszej. Boginie zaczęły rywalizować o to, by jabłko przypadło im w udziale. Do tytułu najpiękniejszej pretendowały Atena, Afrodyta i Hera. Peleus Autor: Museo del Prado Spór między nimi miał rozstrzygnąć Parys – piękny pasterz. https://kanonlektur.pl/wpisy/przedwiosnie-obraz-ziemianstwa/ Sat, 21 Sep 2019 00:00:00 +0000 https://kanonlektur.pl/wpisy/przedwiosnie-obraz-ziemianstwa/ Obraz szlachty ziemiańskiej w Nawłoci Cezary zostaje zaproszony do Nawłoci - wiejskiego majątku rodziny jego przyjaciela Hipolita Wielosławskiego, położonego w malowniczych okolicach Częstochowy. Tam ma okazję zakosztować trybu życia charakterystycznego dla polskiego ziemiaństwa w latach dwudziestych minionego stulecia. Obraz ziemiaństwa, który odmalowuje Żeromski, jest wyjątkowo krytyczny. Pierwsze wrażenia Cezarego są pozytywne. Przyjęto go pod dach z wyjątkową serdecznością i gościnnością. Mieszkańcy Nawłoci to matka Hipolita, jego wuj Skalnicki, kuzynka Karolina Szarłatowiczówna (której majątek na Ukrainie odebrali bolszewicy) a także brat przyrodni - ksiądz Anastazy, zwany Nastkiem. https://kanonlektur.pl/wpisy/ferdydurke-tresc-forma/ Tue, 17 Sep 2019 00:00:00 +0000 https://kanonlektur.pl/wpisy/ferdydurke-tresc-forma/ Zarys fabuły utworu Szkoła Trzydziestoletni Józef Kowalski jest debiutującym pisarzem. Na początku utworu śni mu się koszmar, którego istotą jest wewnętrzna walka, jaką toczą ze sobą części jego ciała. Walka ta oznacza, że bohater czuje się równocześnie niedojrzały i dojrzały. Decyzja, aby ostatecznie dojrzeć, nie realizuje się, gdy w pokoju narratora pojawia się profesor Pimko, który dostrzega w bohaterze piętnastoletniego chłopca i wbrew jego woli umieszcza go w szóstej klasie gimnazjum. https://kanonlektur.pl/wpisy/przedwiosnie-10-najwazniejszych-faktow/ Tue, 17 Sep 2019 00:00:00 +0000 https://kanonlektur.pl/wpisy/przedwiosnie-10-najwazniejszych-faktow/ 10 najważniejszych faktów dotyczących Przedwiośnia Tytuł należy rozumieć jako metaforę pewnego etapu rozwoju Polski po odzyskaniu niepodległości, która ma już za sobą trudny okres rozbiorów (zimę), ale nie zdołała jeszcze rozkwitnąć jako w pełni wolne, dobrze rozwinięte ekonomicznie i społecznie, niezależne państwo – nie nastała jeszcze wiosna. Polska jest w więc w okresie przejściowym – w okresie przedwiośnia. Przedwiośnie to powieść polityczna, to znaczny, że jej głównym tematem są idee polityczne oraz wydarzenia o charakterze politycznym współczesne autorowi. https://kanonlektur.pl/wpisy/przedwiosnie-bohaterowie/ Tue, 17 Sep 2019 00:00:00 +0000 https://kanonlektur.pl/wpisy/przedwiosnie-bohaterowie/ Cezary Baryka Cezary Baryka urodził się w 1900 roku w Baku, jest synem inżyniera Seweryna i jego żony, Jadwigi z Dąbrowskich Barykowej. Żeromski łączy jego biografię z historią dwudziestego stulecia. Cezary doświadcza na własnej skórze ważnych wydarzeń swojej epoki. W 1914 traci kontakt z ojcem, który zostaje powołany do udziału w walkach podczas wojny światowej. W 1917 do Baku dociera rewolucja październikowa, której entuzjastą na początku zostaje. Odpowiadają mu hasła równości społecznej, walki z niesprawiedliwością oraz zacofaniem ludu. https://kanonlektur.pl/wpisy/przedwiosnie-fabula/ Tue, 17 Sep 2019 00:00:00 +0000 https://kanonlektur.pl/wpisy/przedwiosnie-fabula/ O co chodzi w Przedwiośniu? - bez spoilerów Powieść Żeromskiego ukazuje problemy polityczne i społeczne w Polsce i Europie na początku XX wieku. Przedstawia dramatyczną sytuację społeczeństwa polskiego zaraz po odzyskaniu niepodległości, podzielonego na klasy, z bardzo dużą rzeszą biedaków, zarówno miejskich jak i wiejskich, oraz niewielką grupą ludzi zamożnych, często obojętnych na kwestie społeczne. Ukazuje trudną sytuację środowisk sprawujących władzę w Polsce, które znajdują się pod silną presją, aby szybko poprawić dolę najuboższych, zjednoczyć państwo, po rozbiorach będące w opłakanym stanie, a zarazem uniknąć ważnych konfliktów, umocnić granice zewnętrzne, nie dopuścić do ponownej utraty państwa zagrożonego ze strony Rosji sowieckiej. https://kanonlektur.pl/wpisy/przedwiosnie-powiesc-polityczna/ Tue, 17 Sep 2019 00:00:00 +0000 https://kanonlektur.pl/wpisy/przedwiosnie-powiesc-polityczna/ Różne ideologie polityczne i koncepcje rozwoju państwa polskiego w Przedwiośniu Wizja szklanych domów kontra rewolucja Szklane domy to wyśniona przez Seweryna Barykę naukowo-techniczna utopia. Wizja szklanych domów nawiązuje do koncepcji syndykalizmu reformistycznego, która była bardzo bliska Żeromskiemu. Syndykalizm zakładał dążenie do poprawy bytu robotników poprzez realizację celów ekonomicznych oraz rezygnację z większych ambicji politycznych. Miało się to odbywać za sprawą organizowania związków zawodowych, nie zaś za sprawą krwawego przewrotu. Jak pisze krytyk i historyk kultury Andrzej Mencwel: https://kanonlektur.pl/wpisy/przedwiosnie-wizja-rewolucji/ Tue, 17 Sep 2019 00:00:00 +0000 https://kanonlektur.pl/wpisy/przedwiosnie-wizja-rewolucji/ Wizja rewolucji w Przedwiośniu Rekonstruując obraz rewolucji październikowej w swojej powieści, Żeromski opierał się na popularnych w latach dwudziestych relacjach repatriantów, które powtarzano na spotkaniach rodzinnych, drukowano w prasie, publikowano w formie książkowej. W Przedwiośniu występują typowe elementy obrazu rewolucji powtarzające się w opowieściach repatriantów: wybuch konfliktów etnicznych, konieczność ukrywania swej tożsamości, narastająca podejrzliwość wobec wszystkich, konieczność podejmowania pracy w nieludzkich warunkach, grabież majątków. Traumatycznym doświadczeniem wielu Polaków przesiedlajacych się z Rosji do ojczyzny była także podróż pociągiem repatriacyjnym - zatrzymującym się bardzo często, opłacanym kolejnymi łapówkami, którym tylko część podróżnych dotarła do celu, wielu bowiem zmarło po drodze, nie wytrzymując fatalnych warunków, zimna i głodu. https://kanonlektur.pl/pisarze/gustave-flaubert/ Mon, 01 Jan 0001 00:00:00 +0000 https://kanonlektur.pl/pisarze/gustave-flaubert/ Gustaw Flaubert - najważniejsze informacje Gustave Flaubert (ur. 12 grudnia 1821, zm. 8 maja 1880) był francuskim pisarzem, uważanym za jednego z prekursorów realizmu. Jego twórczość miała duży wpływ na rozwój nowoczesnej powieści. Flaubert jest znany przede wszystkim z powieści Madame Bovary (1857), która jest uważana za jedno z najważniejszych dzieł literatury światowej. Inne jego znaczące dzieła to m.in. Trzy baśnie (Trois Contes) i Szkoła uczuć (L’Éducation sentimentale). Realizm i precyzja stylistyczna Flaubert był perfekcjonistą w kwestii języka i stylu. https://kanonlektur.pl/pisarze/honore-balzac/ Mon, 01 Jan 0001 00:00:00 +0000 https://kanonlektur.pl/pisarze/honore-balzac/ Honoré de Balzac (1799 - 1850) Honoriusz Balzak był twórcą literatury odpowiedniej dla nowych czasów. Chociaż powieść jako gatunek rozwijała się już w XVIII wieku, to dopiero w połowie XIX wieku powstał odpowiedni klimat dla odbioru dzieł prozatorskich, które stopniowo zaczęły wypierać utwory pisane wierszem. W dużym stopniu do tego przyczynił się sam Balzak, zdolny i niezwykle pracowity francuski pisarz, autor niemal stu dzieł. Jego powieści miały stanowić odpowiedź na wydarzenia po Wielkiej Rewolucji Francuskiej oraz po rewolucji lipcowej w 1830 roku. https://kanonlektur.pl/pisarze/adam-mickiewicz/ Mon, 01 Jan 0001 00:00:00 +0000 https://kanonlektur.pl/pisarze/adam-mickiewicz/ Adam Mickiewicz (1798 - 1855) jeden z najwybitniejszych polskich twórców, być może najważniejszy polski poeta, o nie dającym się przecenić wpływie na polską literaturę, kulturę, mentalność. Wydanie I tomu jego Poezji rozpoczęło na ziemiach polskich romantyzm. Większość jego tekstów ma status arcydzieł i pereł kultury narodowej. Duża ich część znalazła się w kanonie lektur szkolnych. Należą do nich Ballady i romanse, Sonety Krymskie, Dziady cz. II i III, Pan Tadeusz, a także wiele pojedynczych wierszy, jak Reduta Ordona, Śmierć Pułkownika, oraz Liryki lozańskie. https://kanonlektur.pl/pisarze/albert-camus/ Mon, 01 Jan 0001 00:00:00 +0000 https://kanonlektur.pl/pisarze/albert-camus/ Albert Camus (1913 - 1960) to francuski pisarz, urodzony w Algierii francuskiej w biednej rodzinie europejskich emigrantów. Laureat literackiej Nagrody Nobla w 1957. Wcześnie został osierocony przez ojca, który zginał w walkach I wojny światowej. W uzyskaniu wykształcenia pomógł mu wychowawca szkolny, który uzyskał dla niego stypendium naukowe. Camus z wykształcenia był filozofem i historykiem kultury antycznej. Pracował jako dziennikarz. Jego wielką pasją był teatr, pisał dramaty i reżyserował sztuki w założonym przez siebie teatrze. https://kanonlektur.pl/ksiazki/antygona/ Mon, 01 Jan 0001 00:00:00 +0000 https://kanonlektur.pl/ksiazki/antygona/ Antygona - niezbędne konteksty Sofokles (ur. ok. 496 p.n.e. w Kolonos, zm. 406 p.n.e. w Atenach) napisał trzy sztuki nawiązujące do mitologicznego bohatera tragicznego - Edypa. Były to: Antygona (442–441 pne), Król Edyp (ok. 430–426 pne) Edyp w Kolonie (ok. 406–401 pne). Co ciekawe, Sofokles nie napisał swojej trylogii w porządku chronologicznym i nie zamierzał wystawiać sztuk razem. W rezultacie każda sztuka Sofoklesa opowiada swoją historię w wyjątkowy sposób, chociaż każda zawiera kluczowe elementy udanej tragedii. https://kanonlektur.pl/pisarze/schopenhauer/ Mon, 01 Jan 0001 00:00:00 +0000 https://kanonlektur.pl/pisarze/schopenhauer/ Arthur Schopenhauer (1788 - 1860) Schopenahuer jest fascynującym filozofem i bardzo dobrym pisarzem. Warto sięgnąć po same jego dzieła. Tutaj podaję w uproszczeniu główne elementy jego filozoficznych rozpoznań, wyłożonych w najważniejszym dziele: Świat jako wola i wyobrażenie. Świat jako wola i wyobrażenie Filozof opisuje świat za pomocą dwóch cech, wyróżnionych w tytule jego dzieła. Oto ich omówienie: Świat jako przedstawienie (wyobrażenie) “Świat jest moim przedstawieniem” - oto prawda, która ma walor w stosunku do każdej żywej i poznającej istoty, jakkolwiek dopiero człowiek potrafi prawdę tę doprowadzić do refleksyjnej i abstrakcyjnej świadomości. https://kanonlektur.pl/pisarze/arystofanes/ Mon, 01 Jan 0001 00:00:00 +0000 https://kanonlektur.pl/pisarze/arystofanes/ Arystofanes (ok. 445 p.n.e. - 385 p.n.e) Najwybitniejszy twórca tzw. komedii staorattyckiej. Duża część jego twórczości nałożyła się na okres II wojny peloponeskiej (431 - 404 p.n.e.), która przyniosła klęskę Atenom. W komediach Arystofanesa, poza licznymi rubasznymi lub absurdalnymi żartami, pada wiele gorzkich oskarżeń pod adresem Ateńczyków. https://kanonlektur.pl/pisarze/arystoteles/ Mon, 01 Jan 0001 00:00:00 +0000 https://kanonlektur.pl/pisarze/arystoteles/ https://kanonlektur.pl/ksiazki/bajki/ Mon, 01 Jan 0001 00:00:00 +0000 https://kanonlektur.pl/ksiazki/bajki/ Bajka jako gatunek Bajka jako nazwa gatunku jest kojarzona z literaturą dydaktyczną. Szczyt jej popularności przypada na epokę oświeceniową, jednak powstała znacznie wcześniej. Już w starożytności bajki tworzył na poły legendarny Ezop (VI w.p.n.e.), po nim zaś rzymski poeta Fedrus. Bajka to krótka powiastka prozą lub wierszem, której bohaterami są zazwyczaj zwierzęta, ludzie, rzadziej rośliny lub przedmioty, zawierająca moralne pouczenie, wypowiedziane wprost lub dobitnie zasugerowane. Zwierzęta występują tu jako maski określonych typów ludzkich, a relacje między nimi są odpowiednikiem stosunków społecznych. https://kanonlektur.pl/ksiazki/bogurodzica/ Mon, 01 Jan 0001 00:00:00 +0000 https://kanonlektur.pl/ksiazki/bogurodzica/ Relikwia polskiej kultury Bogurodzica to najstarszy polski tekst literacki. Nazwany przez Jana Długosza carmen patrium (łac. pieść ojców). Aleksander Brückner użył w stosunku do niej określenia zagadka zamknięta na siedem pieczęci. Najlepiej przebadany polski tekst średniowieczny, ale nadal intrygujący badaczy. Dwie pierwsze strony Bogurodzicy powstały prawdopodobnie w XII lub XIII wieku. Jest to skierowany do Chrystusa hymn, zawierający w pierwszych wersach zwrot do Matki Boskiej z prośbą o wstawiennictwo. Tekst jest cenny nie tylko jako świadectwo najdawniejszej polskiej literatury, ale jest także zabytkiem języka polskiego, w którym pojawiają się najstarsze zanotowane archaizmy. https://kanonlektur.pl/pisarze/boleslaw-prus/ Mon, 01 Jan 0001 00:00:00 +0000 https://kanonlektur.pl/pisarze/boleslaw-prus/ Bolesław Prus to pseudonim artystyczny Aleksandra Głowackiego (1847-1912) Urodził się w Hrubieszowie, młodość spędził w Lublinie i Kielcach, zaś swoje dojrzałe, zawodowe życie związał z Warszawą. Był małym dzieckiem, kiedy zmarli jego rodzice, wychowywała go dalsza rodzina. Jako szesnastolatek wziął udział w Powstaniu Styczniowym, za co został osadzony w więzieniu. W Szkole Głównej w Warszawie zdobył wykształcenie matematyczne i całe życie darzył nauki ścisłe i przyrodnicze wielkim zainteresowaniem i szacunkiem. https://kanonlektur.pl/ksiazki/boska-komedia/ Mon, 01 Jan 0001 00:00:00 +0000 https://kanonlektur.pl/ksiazki/boska-komedia/ Boska komedia Dante zatytułował swoje dzieło Komedia – w jego czasach nie oznaczało to utworu o komicznej treści, ale opowieść prowadzącą do szczęśliwego zakończenia – opisana w nim wędrówka wiedzie bowiem do raju, a więc do miejsca zbawienia, ostatecznego triumfu dobra nad złem. Przymiotnik boska dodali później zachwyceni czytelnicy, podkreślając w ten sposób monumentalny charakter dzieła, jego wzniosły temat oraz fakt, że fabuła ukazuje dążenie człowieka do Boga. Boska komedia zawsze podlegała różnym interpretacjom. https://kanonlektur.pl/pisarze/bruno-schulz/ Mon, 01 Jan 0001 00:00:00 +0000 https://kanonlektur.pl/pisarze/bruno-schulz/ Bruno Schulz (1892-1942) Wybitny pisarz, rysownik i malarz. Urodził się w Drohobyczu i tam zginął zastrzelony przez gestapowca. Jeden z najbardziej rozpoznawanych poza granicami pisarzy polskich. Pochodził z rodziny żydowskiej, jednak w jego domu mówiło się po polsku. Z powodu trudnej sytuacji materialnej jego rodziny nie ukończył studiów, mimo podejmowanych prób, i zmuszony został do podjęcia pracy nauczyciela rysunku w szkole w rodzinnym mieście. Był artystycznym i życiowym outsiderem. Mieszkając na prowincji pozostawał na marginesie polskiego życia artystycznego, a jednak jego talent robił wrażenie na jego współczesnych - został doceniony przez takich uznanych twórców jak Witkacy, Zofia Nałkowska czy Witold Gombrowicz. https://kanonlektur.pl/ksiazki/chlopi/ Mon, 01 Jan 0001 00:00:00 +0000 https://kanonlektur.pl/ksiazki/chlopi/ Geneza powieści Czasem za powstaniem wielkiego dzieła stoi przypadek, a nawet….wypadek. W przypadku Reymonta był to wypadek kolejowy. 13 lipca 1897 roku pociąg relacji Warszawa- Skierniewice zderzył się czołowo z innym pociągiem. Jednym z poszkodowanych był przyszły autor Chłopów. Reymont spędził w szpitalu 6 tygodni, następnie kontynuował kurację w Wenecji, nie przestając zabiegać o odszkodowanie. Udało się je wywalczyć dzięki zaprzyjaźnionemu adwokatowi i literatowi w jednej osobie, Teodorowi Jeske-Choińskiemu. W siedem miesięcy po wypadku, w lutym 1901 roku, pisarz otrzymał od Dyrekcji Kolei Wiedeńsko-Warszawskiej odszkodowanie w wysokości 38,5 tys. https://kanonlektur.pl/ksiazki/chmury/ Mon, 01 Jan 0001 00:00:00 +0000 https://kanonlektur.pl/ksiazki/chmury/ Geneza dzieła Pierwsza redakcja Chmur z 423 r p.n.e nie przetrwała do naszych czasów. Nad wersją, którą znamy, Arystofanes pracował kilka lat i ostatecznie nie widział jej na scenie. Pierwotna wersja Chmur podobno posłużyła przeciwnikom Sokratesa do skazania go na śmierć, dlatego uczniowie filozofa upatrywali w tekście komedii, jak powiedzielibyśmy dzisiaj, “mowy nienawiści”. Uważali, że to Arystofanes wprowadził do świadomości publicznej oskarżenia pod adresem Sokratesa, które doprowadziły do jego skazania. https://kanonlektur.pl/pisarze/cyprian-norwid/ Mon, 01 Jan 0001 00:00:00 +0000 https://kanonlektur.pl/pisarze/cyprian-norwid/ Cyprian Kamil Norwid (1821 - 1883) Cyprian Kamil Norwid, wszechstronny artysta, urodził się 24 września 1821 roku w wiosce Laskowo-Głuchy koło Radzymina. Przy bierzmowaniu wybrał sobie imię Kamil. Miał trójkę rodzeństwa, a po śmierci rodziców opiekę nad nim przejęła dalsza rodzina. Choć ukończył warszawskie gimnazjum, przerwał naukę przed zakończeniem piątej klasy, aby wstąpić do prywatnej szkoły malarskiej. Studiował malarstwo także w Krakowie, we Włoszech i w Belgii. Nieregularna edukacja sprawiła, że w rzeczywistości był samoukiem. https://kanonlektur.pl/pisarze/czeslaw-milosz/ Mon, 01 Jan 0001 00:00:00 +0000 https://kanonlektur.pl/pisarze/czeslaw-milosz/ https://kanonlektur.pl/pisarze/dante/ Mon, 01 Jan 0001 00:00:00 +0000 https://kanonlektur.pl/pisarze/dante/ Dante Alighieri Dante urodził się w 1265 roku we Florencji, w rodzinie należącej do klasy średniej, jeśli przyłożyć do średniowiecza pojęcia współczesne. Był człowiekiem wszechstronnie wykształconym. Doskonale znał nurty teologiczne i filozoficzne, które na przełomie XIII i XIV wieku ożywiały Europę. We florenckich szkołach prowadzonych przez franciszkanów i dominikanów zdobył gruntowną wiedzę, tam też nauczył się biegle posługiwać łaciną i pokochał klasyczne dzieła, a przede wszystkim utwory swojego mistrza – Wergiliusza. https://kanonlektur.pl/ksiazki/dziady-iii/ Mon, 01 Jan 0001 00:00:00 +0000 https://kanonlektur.pl/ksiazki/dziady-iii/ Geneza utworu - tajemnica tytułu Kwestią wartą rozważenie jest to, jaki związek mają Dziady drezdeńskie (cz. III, wydane w 1932) z wcześniejszymi utworami noszącymi tytuł Dziady (cz. II i IV, wydane w 1823 roku). Dziady to przede wszystkim nazwa obrzędu obchodzonego na pamiątkę zmarłych przodków. Mówi o tym sam autor w przedmowie do Dziadów cz. II: DZIADY. Jest to nazwisko uroczystości obchodzonej dotąd między pospólstwem w wielu powiatach Litwy, Prus i Kurlandii, na pamiątkę dziadów, czyli w ogólności zmarłych przodków. https://kanonlektur.pl/ksiazki/dziady-iv/ Mon, 01 Jan 0001 00:00:00 +0000 https://kanonlektur.pl/ksiazki/dziady-iv/ Geneza utworu Dziady cz. IV tworzone były w Kownie w latach 1820-1821. Opublikowane zostały w II tomie Poezji, wraz z Dziadów cz. II. Oba utwory nazywa się czasem Dziadami wileńsko-kowieńskimi, ze względu na miejsce powstania i wydania utworów. Uważa się, że dramat inspirowany był nieszczęśliwą miłością Mickiewicza do Maryli Wereszczakówny. Gatunek utworu Dziady cz. IV zalicza się do dramatu romantycznego. Jego cechy gatunkowe to: synkretyzm rodzajowy (utwór, będąc dramatem, zawiera elementy epiki, a przede wszystkim liryki) i gatunkowy (wypowiedzi Gustawa cechuje różnorodność stylistyczna, monolog liryczny przeplatany jest piosenkami, wspomnieniami) https://kanonlektur.pl/ksiazki/dzuma/ Mon, 01 Jan 0001 00:00:00 +0000 https://kanonlektur.pl/ksiazki/dzuma/ https://kanonlektur.pl/ksiazki/eneida/ Mon, 01 Jan 0001 00:00:00 +0000 https://kanonlektur.pl/ksiazki/eneida/ Eneida - epopeja narodowa Rzymian Głównym bohaterem Eneidy Wergiliusza jest Eneasz, trojański wojownik, którego matką była Wenus, bogini miłości. Co ciekawe, rodzina Juliusza Cezara, (do której Oktawian August należał, zarówno przez akt adopcji przez Cezara jak i fakt, że był synem jego siostrzenicy) wywodziła swoje pochodzenie właśnie od Eneasza. Wskazuje to jasno, że Eneida stanowiła pochwałę nie tylko państwa rzymskiego jako takiego, lecz także dynastii julijskiej, której Okatwian August był reprezentatem. https://kanonlektur.pl/ksiazki/ferdydurke/ Mon, 01 Jan 0001 00:00:00 +0000 https://kanonlektur.pl/ksiazki/ferdydurke/ Geneza powieści Gombrowicz zaczął pracę nad Ferdydurke krótko po ukończeniu 30 lat, co czyni go oczywiście rówieśnikiem powieściowego narratora. Pierwsze fragmenty powieści, historie o Filidorze i Filibercie, ukazywały się w prasie od 1935 roku, jednak całość nie została ukończona przed 1937 rokiem. Pomysł na całą książkę wziął się z koszmarów sennych przedstawiających powrót do szkoły i stres przed maturą. Początkowo autor nie miał jednak pomysłu na całość, nie zakładał też, że napisze powieść. https://kanonlektur.pl/pisarze/fiodor-dostojewski/ Mon, 01 Jan 0001 00:00:00 +0000 https://kanonlektur.pl/pisarze/fiodor-dostojewski/ Fiodor Dostojewski (1821-1881) Wybitny pisarz rosyjski, jeden z najbardziej wpływowych powieściopisarzy literatury rosyjskiej i światowej. W młodości Dostojewski wierzył w ludzkość, rozrzewniał się wysokimi ideałami, został furierzystą (oznacza zwolennika Charles’a Fouriera, francuskiego socjality utopijnego) i oczekiwał rychłego powszechnego szczęścia. Cztery lata katorgi w Omsku, wśród chłopów skazanych za zbrodnie pospolite i bandytów nieujarzmionych, których podziwiał, podsunęły mu zasadniczy problem największych jego ksiązek. Zapytał wtedy siebie, czy człowiek jest zdolny kochać bliźnich. https://kanonlektur.pl/ksiazki/fraszki/ Mon, 01 Jan 0001 00:00:00 +0000 https://kanonlektur.pl/ksiazki/fraszki/ Fraszka jako gatunek Termin fraszka wprowadził do literatury sam Kochanowski, zapożyczając z włoskiego słówko frasca oznaczające gałązkę i nazywając tak swoje utwory - krótkie, o różnorodnej, choć zazwyczaj lekkiej lub żartobliwej, tematyce, opierające się na błyskotliwym pomyśle oraz celnym zakończeniu. Fraszki są gatunkowo spokrewnione ze starożytnym epigramatem oraz anakreontykiem. Strona tytułowa wydania Fraszek Jana Kochanowskiego z 1590. Autor: Jan Kochanowski, Fraszki, 1590, domena publiczna Tematyka fraszek Fraszki ukazują obraz życia w renesansie. https://kanonlektur.pl/pisarze/george-orwell/ Mon, 01 Jan 0001 00:00:00 +0000 https://kanonlektur.pl/pisarze/george-orwell/ George Orwell (1903-1950) to pseudonim Erica Arthura Blaira, brytyjskiego pisarza i publicysty, uczestnika hiszpańskiej wojny domowej. W swojej twórczości poruszał on kwestię nierówności społecznej, losu proletariatu, sytuacji najuboższych. Był zagorzałym krytykiem systemów totalitarnych, zwolennikiem socjalizmu demokratycznego. Orwell pisał powieści i felietony; zajmował się także krytyką literacką. Za jego najbardziej znane dzieła uznawane są: futurystyczna, antyutopijna powieść Rok 1984 i satyryczna opowieść będąca alegorią systemu totalitarnego Folwark zwierzęcy. Obie te książki uczyniły Orwella jednego z najchętniej czytanych pisarzy XX wieku. https://kanonlektur.pl/pisarze/gustaw-herling-grudzinski/ Mon, 01 Jan 0001 00:00:00 +0000 https://kanonlektur.pl/pisarze/gustaw-herling-grudzinski/ Gustaw Herling-Grudziński (1919-2000) Pisarz, dziennikarz, eseista. W 1939 roku założył grupę konspiracyjną Polska Ludowa Akcja Niepodległościowa. Aresztowany w Grodnie 1940 roku, został skazany na pięć lat pobytu w radzieckim obozie pracy w Jercewie. Wyszedł z niego w 1942 roku w wyniku postanowień tzw. układu Sikorski-Majski. Po wyjściu z łagru przyłączył się do armii Władysława Andersa, z którą walczył między innymi pod Monte Cassino. https://kanonlektur.pl/ksiazki/hamlet/ Mon, 01 Jan 0001 00:00:00 +0000 https://kanonlektur.pl/ksiazki/hamlet/ https://kanonlektur.pl/pisarze/hanna-krall/ Mon, 01 Jan 0001 00:00:00 +0000 https://kanonlektur.pl/pisarze/hanna-krall/ Hanna Krall (ur. 1935) Polska pisarka, dziennikarka i reporterka pochodzenia żydowskiego. Podczas wojny ukrywano ją po aryjskiej stronie. Wiele miejsca w jej twórczości zajmuje Holocaust i losy Żydów. https://kanonlektur.pl/pisarze/henryk-sienkiewicz/ Mon, 01 Jan 0001 00:00:00 +0000 https://kanonlektur.pl/pisarze/henryk-sienkiewicz/ Henryk Sienkiewicz (1846 - 1916) Pierwszy z pisarzy polskich (i pewnie jeden ze stosunkowo nielicznych), o którym można powiedzieć, że odniósł sukces w nowoczesnym rozumieniu tego pojęcia. […] osiągnął niebywały sukces, a jego czytelnicy rekrutowali się ze wszystkich grup społecznych, co oznacza, że udało mu się stworzyć odmianę języka literackiego w znacznym stopniu uniwersalną, przy jednoczesnym zróżnicowaniu odmian dyskursu powieściowego, jaki uprawiał. Stał się dzięki temu pierwszym pisarzem polskim, który należał wyłącznie do publiczności, a nie do szkoły, doktryny czy prądu. https://kanonlektur.pl/pisarze/homer/ Mon, 01 Jan 0001 00:00:00 +0000 https://kanonlektur.pl/pisarze/homer/ Homer Twórca, którego życie spowija tajemnica. Nie znamy wielu podstawowych faktów na jego temat. Nie jesteśmy pewni, w którym wieku dokładnie żył. Zakłada się, że było to w VIII wieku p.n.e. Starożytni uważali go za syna bogów. Tradycyjne imię Homera to Melesigenes, co oznacza syna boga rzeki Meles. Istnieją niejasności co do miejsca narodzin poety. Jedni wskazują na Smyrnę, inni na Chios. Samo imię Homer także wcale nie jest jednoznaczne. Podaje się zwykle dwa jego wyjaśnienia: https://kanonlektur.pl/pisarze/ignacy-krasicki/ Mon, 01 Jan 0001 00:00:00 +0000 https://kanonlektur.pl/pisarze/ignacy-krasicki/ Ignacy Krasicki (1735- 1801) Poeta, człowiek oświecenia, dostojnik kościelny. Wywodził się ze zubożałej rodziny magnackiej. Za namową rodziców wstąpił do seminarium duchownego. Po studiach, które odbywał w Rzymie, rozpoczął życie zawodowe jako ksiądz katolicki. Był kolejno sekretarzem prymasa, kapelanem króla Stanisława Augusta, biskupem warmińskim, arcybiskupem gnieźnieńskim. Równolegle rozwijał karierę literacką, uczestniczył aktywnie w życiu kulturalnym kraju, m.in. zakładając magazyn Monitor, regularnie uczestnicząc w tzw. obiadach czwartkowych. Monitor, często piórem Krasickiego, propagował ideę racjonalizacji społeczeństwa i atakował ideologię sarmacką, której przypisywał obskurantyzm, polityczny anarchizm ukryty pod zasłoną złotej wolności, fanatyzm religijny, przesądy obyczajowe, pijaństwo i rozrzutność. https://kanonlektur.pl/ksiazki/iliada/ Mon, 01 Jan 0001 00:00:00 +0000 https://kanonlektur.pl/ksiazki/iliada/ Iliada - struktura i temat Iliada powstała prawdopodobnie między 750- 680 pne. Liczy sobie 24 pieśni. Jej treść to obejmujący około 50 dni epizod z wojny trojańskiej, mający miejsce w 10 roku jej trwania. Treść Iliady Treść poematu zapowiada inwokacja, która tak oto brzmi w najnowszym przekładzie R. R. Chodkowskiego: Gniew Achillesa Pelidy opiewaj, bogini, gniew zgubny który tysiące nieszczęść sprowadził na synów achajskich i do Hadesu wysłał wiele dusz mężnych herosów, https://kanonlektur.pl/ksiazki/inny-swiat/ Mon, 01 Jan 0001 00:00:00 +0000 https://kanonlektur.pl/ksiazki/inny-swiat/ https://kanonlektur.pl/pisarze/jacek-dukaj/ Mon, 01 Jan 0001 00:00:00 +0000 https://kanonlektur.pl/pisarze/jacek-dukaj/ https://kanonlektur.pl/pisarze/jan-kochanowski/ Mon, 01 Jan 0001 00:00:00 +0000 https://kanonlektur.pl/pisarze/jan-kochanowski/ Jan Kochanowski (1530-1584) Najwybitniejszy twórca całej Słowiańszczyzny, wybitny poeta na skalę europejską. gruntownie wykształcony erudyta - (poeta doctus) zwolennik tolerancji religijnej (wpływ reformacji) wykształcony na Akademii Krakowskiej oraz na uniwersytetach w Królewcu i Padwie kariera zawodowa na dworach magnackich potem życie szlachcica ziemianina w majatku rodzinnym w Czarnolesie. twórczość literacką uprawiał całe życie Kompletny życiorys poety znajdziecie tutaj Nawiązania do twórczości Kochanowskiego Kochanowski był poetą kochanym i chętnie czytanym. Poeci następnych pokoleń uczynili go niemal archetypem Poety, zaś odkąd Norwid użył w stosunku do twórczości Kochanowskiego wyrażenia Rzecz czarnoleska, w wierszu Moja piosnka (Czarnoleskiej ja rzeczy / Chcę — ta serce uleczy! https://kanonlektur.pl/pisarze/jaroslaw-iwaszkiewicz/ Mon, 01 Jan 0001 00:00:00 +0000 https://kanonlektur.pl/pisarze/jaroslaw-iwaszkiewicz/ Jarosław Iwaszkiewicz (1894-1980) Poeta i prozaik debiutujący w okresie dwudziestolecia międzywojennego. W formie jego wierszy dostrzec można przede wszystkim estetyzm i klasycyzm. Powtarzające się jego utworów to piękno, sztuka, przemijanie, miłość, kultura. Iwaszkiewicz nie jest ekperymentatorem i rewolucjonistą, porusza uniwersalne i nieprzemijące treści. Jako prozaik zasłynął przede wszystkim swoimi opowiadaniami. Utwory takie jak Brzezina, Młyna nad Ultratą czy Panny z Wilka to prawdziwe arcydzieła gatunku. Bohaterowie utworów Iwaszkiewicza nieustannie poruszają się pomiędzy doznaniem zachwytu olśniewającym pięknem świata a smutkiem z powodu jego przemijalności i nieuchwytności. https://kanonlektur.pl/ksiazki/jadro-ciemnosci/ Mon, 01 Jan 0001 00:00:00 +0000 https://kanonlektur.pl/ksiazki/jadro-ciemnosci/ Geneza utworu W prześledzeniu genezy Jądra ciemności, pomocne jest ustalenie czynników biograficznych, związanych z osobistą historią Conrada, jak i społeczno-kulturowych, związanych z epoką, w której dzieło powstało. Pozwoli to umieścić utwór we właściwym kontekście, tak ważnym dla jego odbioru. Kontekst biograficzny Conrad od dzieciństwa (podobnie jak narrator Jądra ciemności) marzył o podróży do Afryki. Fascynowały go mapy tego kontynentu, pełne jeszcze wtedy białych plam, które pragnął zapełnić odkrytymi przez siebie krainami. https://kanonlektur.pl/pisarze/joseph-conrad/ Mon, 01 Jan 0001 00:00:00 +0000 https://kanonlektur.pl/pisarze/joseph-conrad/ Joseph Conrad (1857 - 1924) Jego prawdziwe imię i nazwisko to Teodor Józef Konrad Korzeniowski. Urodził się w polskiej rodzinie szlacheckiej. Jego rodzice za działalność konspiracyjną zostali skazani na zesłanie w głąb Rosji. Wcześnie osierocony przez rodziców, trafił pod opiekę wuja. Jako dwudziestolatek rozpoczął pracę marynarza, najpierw pod flagą francuską, a od 1887 roku - angielską. Po zakończeniu pracy na morzu osiadł w Anglii i spędził tam resztę życia. Dopiero w dorosłym wieku nauczyczył się języka angielskiego i w tym języku pisał swoje utwory. https://kanonlektur.pl/pisarze/juliusz-slowacki/ Mon, 01 Jan 0001 00:00:00 +0000 https://kanonlektur.pl/pisarze/juliusz-slowacki/ Juliusz Słowacki (1809-1849) - najważniejszy, obok Mickiewicza, poeta polskiego romantyzmu. Jego twórczość w znacznej mierze określona została przez antagonizm z Mickiewiczem. Jednym z rysów tego antagonizmu był stosunek do tradycji rycerskiej. Tradycję tę można, upraszczając, sprowadzić do spektrum, którego skrajne realizacje to ironia i patos. Słowacki był zdecydowanie po stronie patosu. Dla niego rycerz był ideałem człowieczeństwa, obrazował wielkość powołania człowieka. Słowacki za swego patrona uznawał Michała Archanioła, któego wizerunek pojawia się w wizji Grzegorza - starego sługi i napoleońskiego kombatanta z Kordiana. https://kanonlektur.pl/ksiazki/katedra/ Mon, 01 Jan 0001 00:00:00 +0000 https://kanonlektur.pl/ksiazki/katedra/ Geneza opowiadania Katedra to jedno z wcześniejszych opowiadań Jacka Dukaja. Powstało w latach 90-tych, zaś po raz pierwszy zostało opublikowane w 2000 roku w tomie W kraju niewiernych. Katedra otrzymała prestiżową dla literatury science-fiction Nagrodę Janusza A. Zajdla dla najlepszego opowiadania 2000 roku. Problematyka opowiadania Katedra dotyka wielu tematów. Autor porusza zagadnienie doświadczenia sacrum, miejca religii i Kościoła w zaawansowanym technologicznie świecie przyszłości, w którym podróże międzygwiezdne są codziennością. Utwór stawia między innymi pytania: https://kanonlektur.pl/ksiazki/wallenrod/ Mon, 01 Jan 0001 00:00:00 +0000 https://kanonlektur.pl/ksiazki/wallenrod/ Geneza Konrada Wallenroda Mickiewicz napisał swój utwór podczas przymusowego pobytu w Rosji w latach 1826-1828. Konrad Wallenrod wydany został w Petersburgu w 1828 roku. Atmosfera spiskowania nie była wtedy obca ani tzw. Królestwu Kongresowemu, ani środowisku nowych przyjaciół Mickiewicza - szlacheckich rewolucjonistów rosyjskich, doświadczających klęski powstania dekabrystów. Poemat Mickiewicza dotyka tragicznego dylematu spiskowców: jakie metody walki wolno usprawiedliwić moralnie i co może być sankcją etyczną dla określonych owych metod. W samej idei konspiracji kryje się wszak konieczność ukrywania się, udawania, postępowania wbrew obowiązującemu prawu, nawet jeśli jest to prawo narzucone bądź jawnie niesprawiedliwe. https://kanonlektur.pl/ksiazki/kordian/ Mon, 01 Jan 0001 00:00:00 +0000 https://kanonlektur.pl/ksiazki/kordian/ Geneza utworu Po upadku powstania listopadowego Juliusz Słowacki przyłączył się do Wielkiej Emigracji. W latach 1832-1836 przebywał w Genewie i tam właśnie, 1832 roku zaczął pisać Kordiana". Dramat wydany został w 1834 roku. Napisane w ciągu dwóch lat po upadku powstania listopadowego “Dziady” Mickiewicza, “Nie-boska komedia” Krasińskiego i “Kordian” Słowackiego utworzyły oryginalną konstelację utworów nieznanego wcześniej i niekontynuowanego gatunku. Traktowane były niemal zawsze jako trójgłos w dyskusji o sznasach i przyczynach upadku powstania, polskiej historii i kondycji społeczeństwa, tworząc nieformalną, intertekstową całość. https://kanonlektur.pl/ksiazki/kronika_polska/ Mon, 01 Jan 0001 00:00:00 +0000 https://kanonlektur.pl/ksiazki/kronika_polska/ Geneza dzieła Kronika polska powstała w latach 1113-1116 na dworze księcia Bolesława Krzywoustego. Najnowsze badania wskazują, że jej autorem jest prawdopodobnie mnich z Lido, z pochodzenia Chorwat lub Słoweniec, choć tradycja widziała w nim Galla. Historycy zakładają, że Gall Anonim przez pewien czas związany był z klasztorem benedyktyńskim Saint‑Gilles w Prowansji (przechowywano tam relikwie św. Idziego). Być może dotarł do filii opactwa benedyktyńskiego w Samogyvár na Węgrzech, gdzie zetknął się z Bolesławem Krzywoustym, który przybył na Węgry, by odpokutować śmierć swojego brata – Zbigniewa. https://kanonlektur.pl/pisarze/krzysztof-baczynski/ Mon, 01 Jan 0001 00:00:00 +0000 https://kanonlektur.pl/pisarze/krzysztof-baczynski/ Krzysztof Kamil Baczyński (1921-1944) Syn Stanisława Baczyńskiego, pisarza i krytyka literackiego, podzielał socjalistyczne sympatie swego ojca oraz patriotyczne tradycje rodzinne. Dziadek Krzysztofa był powstańcem styczniowym. Podczas wojny Baczyński uczestniczył w podziemnych seminariach polonistycznych, na których poznał swoją żonę, Barbarę, adresatkę pięknych liryków miłosnych. Mimo zmagań z astmą przystąpił do harcerskich Grup Szturmowych i przystąpił do powstania warszawskiego. Zginął w czwartym dniu powstania, 4 sierpnia 1944 roku. https://kanonlektur.pl/ksiazki/kwiatki/ Mon, 01 Jan 0001 00:00:00 +0000 https://kanonlektur.pl/ksiazki/kwiatki/ Kwiatki świętego Franciszka Św. Franciszek z Asyżu (Giovanni Bernardone, ok. 1181-1226) jest jednym z najważniejszych i najbardziej kochanych przez ludzi świętych Kościoła. Założył trzy zakony: franciszkanów, klarysek oraz tzw. trzeci zakon dla świeckich (tercjarze św. Franciszka). Święty Franciszek i sceny z jego życia Autor: Bonaventura Berlinghiero, 1235, domena publiczna Franciszek nie uprawiał ascezy w murach klasztornych, zamiast tego prowadził ubogi tryb życia wędrownego kaznodziei i utrzymywał się z jałmużny (stąd nazwa zakony żebracze). https://kanonlektur.pl/ksiazki/lalka/ Mon, 01 Jan 0001 00:00:00 +0000 https://kanonlektur.pl/ksiazki/lalka/ https://kanonlektur.pl/ksiazki/lilla-weneda/ Mon, 01 Jan 0001 00:00:00 +0000 https://kanonlektur.pl/ksiazki/lilla-weneda/ Znaczenie dramatu Lilla Weneda, dramat napisany przez Słowackiego w 1839 roku a wydany w 1840, doceniona została w okresie Młodej Polski i natychmiast obwołana arcydziełem narodowym i największą tragedią romantyzmu (Michał Janik, Juliusz Kleiner). Jak pisał Juliusz Kleiner, odnosząc się do temat dwóch kronik dramatycznych Słowackiego “Balladyna” była baśnią o początkach dziejów, “Lilla Weneda” miała stać się mitem. Powaga mitu przeciwstawia się swobodzie baśni; gdy baśń czaruje rozmaitością, grą fantazji – mit żąda surowości i prostoty linii wielkich; baśń zajmuje i pociąga, mit odsłania tajemnice, symbolizuje prawdy, wydobywa w uproszczonej formie główne pierwiastki dziejów i przyrody, idee ogólnego poglądu na świat (Juliusz Kleiner, Juliusz Słowacki. https://kanonlektur.pl/ksiazki/macbeth/ Mon, 01 Jan 0001 00:00:00 +0000 https://kanonlektur.pl/ksiazki/macbeth/ Geneza utworu Dokładna data powstania utworu nie jest znana, ale z zawartej w nim aluzji do chwalebnego rodu Stuartów można wnioskować, że Szekspir napisał Makbeta już po koronacji Jakuba Stuarta na króla Anglii w 1603 roku. Prawdopodobnie król wraz z dworem był jednym z pierwszych widzów sztuki. Szekspir zaczerpnął pomysł na swój dramat z Kroniki Anglii, Szkocji i Irlandii Raphaela Holinsheda, w której pojawia się postać Makbeta - szkockiego władcy z XI wieku. https://kanonlektur.pl/ksiazki/apokalipsa/ Mon, 01 Jan 0001 00:00:00 +0000 https://kanonlektur.pl/ksiazki/apokalipsa/ https://kanonlektur.pl/pisarze/molier/ Mon, 01 Jan 0001 00:00:00 +0000 https://kanonlektur.pl/pisarze/molier/ Molière, pol. również Molier, właśc. Jean Baptiste Poquelin (1622 - 1673) Wybitny komediopisarz francuski. Na przekór swemu wykształceniu (prawo) oraz odziedziczonemu po ojcu urzędowi tapicera królewskiego, oddał się całkowicie swojej największej pasji - teatrowi. Kiedy jego pierwsze teatralne przedsięwzięcie nie powiodło się, trafił do więzienia za długi. Potem pracował jako wędrowny aktor i dosyć wcześnie zaczął tworzyć własne sztuki teatralne. Jako twórca teatralny bez zahamowań sięgał po różnorodne wzorce dramatu - szukał inspiracji między innymi w utworach Arystofanesa i Plauta, (którego sztuka pt. https://kanonlektur.pl/pisarze/machiavelli-niccolo/ Mon, 01 Jan 0001 00:00:00 +0000 https://kanonlektur.pl/pisarze/machiavelli-niccolo/ Niccolo Machiavelli (1469-1527) Myśliciel polityczny, autor dzieł pt. Książę (1513) oraz Rozważania nad pierwszym dziesięcioksięgiem historii Rzymu Liwiusza (1517). Machiavelli rozumie, że wszelkie poglądy są uzależnione od okoliczności zewnętrznych i zmieniającego się świata. Przedmiotem jego zainteresowania jest nowe państwo, nowa władza. Władca powinien być przede wszystkim legislatorem, czyli tym, który ustanawia prawa. Nie dopuszczając możliwości istnienia mechanizmów demokratycznych, Machiavelli zakłada, że legislatorem powinien być jeden mądry prawodawca. Poglądy polityczne Machiavellego wyrastają bezpośrednio z jego przeświadczenia, że natura ludzka jest zła, a człowieka żyjącego w społeczeństwie należy bronić przed nim samym. https://kanonlektur.pl/ksiazki/nie-boska/ Mon, 01 Jan 0001 00:00:00 +0000 https://kanonlektur.pl/ksiazki/nie-boska/ https://kanonlektur.pl/ksiazki/noc_listopadowa/ Mon, 01 Jan 0001 00:00:00 +0000 https://kanonlektur.pl/ksiazki/noc_listopadowa/ https://kanonlektur.pl/ksiazki/odyseja/ Mon, 01 Jan 0001 00:00:00 +0000 https://kanonlektur.pl/ksiazki/odyseja/ Konstrukcja i treść Odysei Tekst inwokacji do Odysei Autor: Wikisource, Public Domain Genialność Homera objawiła się może najbardziej w zwartej budowie obu poematów. Homer nie opisuje walk pod Troją rok po roku, lecz chcąc dać obraz wojny, ukazuje jeden jej epizod: gniew Achillesa i czyni go jądrem poematu. Cała akcja Iliady skupiona jest w 49 dniach, a i z tej liczby tylko 4 dni są dniami bitwy. Jeszcze doskonalszą konstrukcję widzimy w budowie Odysei. https://kanonlektur.pl/ksiazki/ojciec-goriot/ Mon, 01 Jan 0001 00:00:00 +0000 https://kanonlektur.pl/ksiazki/ojciec-goriot/ Narodziny realizmu Malarstwo W 1855 roku malarz Gustave Courbet umieścił swoje obrazy w pawilonie nazwanym Le réalisme na Wystawie Światowej w Paryżu. Courbet był świadomy, że termin realista został mu narzucony przez krytyków, podobnie jak w latach 30-tych XIX wieku nadano miano romantyków pisarzom i artystom tamtego okresu. Spotkanie, albo Dzień dobry, panie Courbet. Autor: Gustave Courbet, 1854, Fabre museum Courbet użył tego terminu jako komentarzu do swojej twórczości, deklarując, że jest realistą, który dąży do przedstawienia prawdziwego świata w swoich obrazach. https://kanonlektur.pl/pisarze/olga-tokarczuk/ Mon, 01 Jan 0001 00:00:00 +0000 https://kanonlektur.pl/pisarze/olga-tokarczuk/ Olga Tokarczuk (ur. 1962) – pisarka z wyobraźnią bez granic Noblistka Olga Tokarczuk otrzymała Nagrodę Nobla w dziedzinie literatury w 2019 roku za narracyjną wyobraźnię, która z mitologiczną głębią ukazuje przekraczanie granic jako formę życia. Psycholożka i humanistka Z wykształcenia jest psycholożką – studiowała na Uniwersytecie Warszawskim. To właśnie zrozumienie ludzkiej psychiki pomaga jej tworzyć intrygujące postacie pełne życia i emocji. Pisze o rzeczach ważnych, tajemniczych, zadziwiających Jej książki często poruszają tematy tożsamości, migracji, ekologii, a także duchowości i mitu. https://kanonlektur.pl/ksiazki/opowiadania-borowskiego/ Mon, 01 Jan 0001 00:00:00 +0000 https://kanonlektur.pl/ksiazki/opowiadania-borowskiego/ https://kanonlektur.pl/ksiazki/tadeusz/ Mon, 01 Jan 0001 00:00:00 +0000 https://kanonlektur.pl/ksiazki/tadeusz/ https://kanonlektur.pl/ksiazki/bovary/ Mon, 01 Jan 0001 00:00:00 +0000 https://kanonlektur.pl/ksiazki/bovary/ Pani Bovary (1857) - kontekst historycznoliteracki Wielu krytyków uważa Panią Bovary za jedno z najlepszych przykładów powieści realistycznej z powodu szczerych, dogłębnych i dosadnych opisów życia w małym miasteczku oraz niezadowolenia członków klasy średniej. “Burżuazyjny” styl życia klasy średniej rozwijał się we Francji po rewolucji francuskiej wraz z upadkiem starego systemu feudalnego i rozwojem społeczeństwa handlowego. Flaubert gardził płytkimi wartościami burżuazji. Realizm Flauberta skupia się na przedstawianiu zwykłych ludzi w ich codziennym życiu. https://kanonlektur.pl/ksiazki/panny-z-wilka/ Mon, 01 Jan 0001 00:00:00 +0000 https://kanonlektur.pl/ksiazki/panny-z-wilka/ Geneza utworu Utwór powstał w 1932 roku podczas pobytu Jarosława Iwaszkiewicza na Sycylii. Wydany został wraz z innym wybitnym opowiadaniem pt. Brzezina w 1933 roku w Warszawie i od razu spotkał się z wielkim uznaniem krytyków. Opowiadanie zostało sfilmowane przez Andrzeja Wajdę i dzieło to należy do klasyki światowego kina. Problematyka utworu https://kanonlektur.pl/ksiazki/piesni/ Mon, 01 Jan 0001 00:00:00 +0000 https://kanonlektur.pl/ksiazki/piesni/ Pieśni - geneza i charakterystyka gatunku Kochanowski zawarł w pieśniach swój humanistyczny światopogląd, fascynację filozofią antyczną oraz twórczością rzymskiego poety Horacego. Niektóre z pieśni to wręcz wolne tłumaczenia bądź parfrazy konkretnych utworów Horacego. Horacy Autor: zdjęcie SALVATORE MONETTI z Pixabay Pieśni Kochanowskiego zostały zebrane w dwóch tomach (zwanych księgami) i wydane w 1586 roku, czyli dwa lata po śmierci autora. Pod względem gatunkowym pieśni to utwory będące kwintesencją liryki. Uchodzą za najstarszy gatunek liryczny. https://kanonlektur.pl/ksiazki/roland/ Mon, 01 Jan 0001 00:00:00 +0000 https://kanonlektur.pl/ksiazki/roland/ Kontekst historyczny Pieśń o Rolandzie - najstarsze francuskie dzieło gatunku chansons de geste, została zredagowana w formie pisemnej na przełomie XI i XII wieku. Było to 300 lat po opisanych w poemacie zdarzeniach - tj. wyprawie Karola Wielkiego (768-814) do Hiszpanii. Koronacja Karola Wielkiego Autor: autor anonimowy, 14 wiek, Public Domain Ze średniowiecznych kronik wiadomo, że w 778 roku Karol przeprawił się ze swymi wojskami przez Pireneje, zdobył miasto Pampeluna, nie udało mu się jednak odbić zajętej przez Maurów Saragossy; po kilkutygodniowym oblężeniu wycofał się i powrócił do Francji. https://kanonlektur.pl/ksiazki/podroze-z-herodotem/ Mon, 01 Jan 0001 00:00:00 +0000 https://kanonlektur.pl/ksiazki/podroze-z-herodotem/ https://kanonlektur.pl/ksiazki/poezja-baczynskiego/ Mon, 01 Jan 0001 00:00:00 +0000 https://kanonlektur.pl/ksiazki/poezja-baczynskiego/ Cechy poezji Baczyńskiego Krzysztof Kamil Baczyński wydał podczas wojny dwa tomiki poezji. Posługiwał się pseudonimem Jan Bugaj. Krytycy literaccy już od początku dostrzegali w twórczości młodego poety nawiązania do tradycji romantycznej, zwłaszcza utworów Słowackiego. Podobieństwo do twórczości Słowackiego zawiera się w liryzmie, wizyjności, bogatej metaforyce wierszy Baczyńskiego. Inne cechy poezji Baczyńskiego to przemawianie w imieniu swojej generacji (aż dwa wiersze noszą tytuł Pokolenie) podkreślanie tragizmu pokolenia, wynikającego z rozdarcia między młodością i miłością do życia a bezwzględnością wojennego losu, koniecznością zabijania i skazania na przedwczesną śmierć https://kanonlektur.pl/ksiazki/potop/ Mon, 01 Jan 0001 00:00:00 +0000 https://kanonlektur.pl/ksiazki/potop/ Informacje o utworze Powieść Potop należy, wraz z Ogniem i mieczem oraz Panem Wołodyjowskim do cyklu dzieł historycznych Sienkiewicza określanych mianem Trylogii (1883 - 1888). Henryk Sienkiewicz pisał swoje powieści historyczne w okresie zaborów, który uwrażliwił czytelników i pisarzy na problem tradycji niepodległościowej. Historia miała dostarczać wzorów patriotyzmu, ukazywać akty bohaterstwa, ale i godne potępienia przykłady zdrady narodowej. Powieść historyczna miała zaspakajać zapotrzebowanie na tak niezbędny w czasach politycznego upokorzenia mit kompensacyjny. https://kanonlektur.pl/ksiazki/profesor-andrews/ Mon, 01 Jan 0001 00:00:00 +0000 https://kanonlektur.pl/ksiazki/profesor-andrews/ Opowiadanie Olgi Tokarczuk Profesor Andrews w Warszawie zostało po raz pierwszy opublikowane w 1998 roku na łamach Tygodnika Powszechnego . Następnie, w 2001 roku, ukazało się w zbiorze opowiadań autorki zatytułowanym Gra na wielu bębenkach . W 2018 roku opowiadanie zostało wznowione w formie niewielkiej książki Profesor Andrews w Warszawie. Wyspa, wydanej przez Wydawnictwo Literackie. https://kanonlektur.pl/ksiazki/przedwiosnie/ Mon, 01 Jan 0001 00:00:00 +0000 https://kanonlektur.pl/ksiazki/przedwiosnie/ https://kanonlektur.pl/ksiazki/psalmy/ Mon, 01 Jan 0001 00:00:00 +0000 https://kanonlektur.pl/ksiazki/psalmy/ Psałterz Jana Kochanowskiego Kochanowski podszedł do tłumaczenia psalmów w sposób indywidualny - posłużył się parafrazą, zrezygnował z dosłownego, wiernego oryginałowi przekładu. Za tekst źródłowy posłużyła mu Wulgata, choć korzystał też z kalwińskiej Biblii brzeskiej. Psalmy to wywodzące się z Biblii utwory liryczne o tematyce religijnej, ukazujące różne postawy podmiotu lirycznego wobec Boga: podziw, skruchę, błaganie, uwielbienie, wdzięczność itp. Przekład Kochanowskiego cechuje inwencja i kunszt poetycki, a także nasycenie utworów obyczajowością i okolicznościami typowymi dla renesansowej Polski. https://kanonlektur.pl/ksiazki/retoryka/ Mon, 01 Jan 0001 00:00:00 +0000 https://kanonlektur.pl/ksiazki/retoryka/ Historia retoryki Retoryka nie została wynaleziona przez Arystotelesa. Dla starożytnych Greków ( później Rzymian) umiejętność przekonywania słuchaczy do swoich racji za pośrednictwem słowa była warunkiem życia politycznego. Narodziny retoryki kojarzy się z przewrotem na greckiej Sycylii, na której obalono tyranów i zaprowadzono system demokratyczny. Obywatele, chcąc uzasadnić przed sądem swoje prawo do korzyści majątkowych, musieli posługiwać się zasadami skutecznego przemawiania, które opracował niejaki Koraks (VI/V w. p.n.e.) W Atenach sztuka przemawiania zaistniała na przełomie V/IV wieku. https://kanonlektur.pl/ksiazki/rok-1984/ Mon, 01 Jan 0001 00:00:00 +0000 https://kanonlektur.pl/ksiazki/rok-1984/ https://kanonlektur.pl/ksiazki/romeo-i-julia/ Mon, 01 Jan 0001 00:00:00 +0000 https://kanonlektur.pl/ksiazki/romeo-i-julia/ Geneza utworu Szekspir napisał dramat Romeo i Julia mając lat około 30. W 1595 miała miejsce premiera spektaklu. Kilka lat później ukazało się drukowane wydanie tekstu sztuki. Fabuła, jak zwykle u Szekspira, nie była oryginalna. Autor mógł pożyczyć koncept utworu z poematu Arthura Brooka Tragiczna historia Romeusa i Julii (1562) oraz zbioru nowel Matteo Bandella, wzorowanych na Dekameronie Boccacia. Szekspir oczywiście znacząco pozmieniał fabułę zapożyczonych historii - na przykład w poemacie Brooksa losy nieszczęśliwych kochanków toczą się przez 9 miesięcy, w dramacie zaś akcja trwa zaledwie 5 dni. https://kanonlektur.pl/pisarze/ryszard-kapuscinski/ Mon, 01 Jan 0001 00:00:00 +0000 https://kanonlektur.pl/pisarze/ryszard-kapuscinski/ https://kanonlektur.pl/ksiazki/satyry/ Mon, 01 Jan 0001 00:00:00 +0000 https://kanonlektur.pl/ksiazki/satyry/ Geneza satyr Ignacy Krasicki, jako czołowy reprezentant klasycyzmu, świetnie nadawał się do formułowania krytycznych sądów na temat szlachty. Był zwolennikiem Stronnictwa Patriotycznego (obozu reform) podczas obrad Sejmu Czteroletniego. W 1779 roku w Warszawie, ukazał się tom satyr jego autorstwa, w których Krasicki piętnował wady szlachty. Najbardziej znane utwory w tym zbiorze to Do króla, Pijaństwo i Żona modna. Poeta skupił się w nich na przedstawieniu dwóch skrajnych postaw: kosmopolityzmu i sarmatyzmu, które składały się na mentalność szlachecką. https://kanonlektur.pl/ksiazki/skapiec/ Mon, 01 Jan 0001 00:00:00 +0000 https://kanonlektur.pl/ksiazki/skapiec/ Najważniejsze konteksty interpretacyjne Tradycja literacka kazała widzieć w komedii utwór dramatyczny ukazujący fikcyjne zdarzenia, zaczerpnięte z codziennego życia ludzi niskiego stanu, kończący się pomyślnie. Klasycystyczna teoria literacka Klasycystyczna teoria literatury rozwijała się w ramach tzw. klasycyzmu francuskiego - kierunku dominującego w sztuce francuskiej XVII wieku. Był to nurt nawiązujący do renesansu i sztuki antycznej, wyraźnie przeciwstawiający się tendencjom barokowym. Filozoficznie znajdował się pod wpływem racjonalizmu i dlatego zakładał jasność myśli, przejrzystość konstrukcyjną i logiczną dzieł, przedstawianie uniwersalnej natury ludzkiej. https://kanonlektur.pl/ksiazki/sklepy-cynamonowe/ Mon, 01 Jan 0001 00:00:00 +0000 https://kanonlektur.pl/ksiazki/sklepy-cynamonowe/ Geneza utworu Opowiadania składające się na tomik Sklepy cynamonowe powstawały zapewne na przestrzeni kilku lat i początkowo czytane były jedynie przez przyjaciół autora, który nie planował ich wydawać. Jednak po namowach niektórych, zdecydował się wydać Sklepy cynamonowe, zwłaszcza, gdy zachęcała go do tego, zachwycona opowiadaniami, Zofia Nałkowska. Opowiadania ukazały się drukiem w 1933 roku. Tematyka utworu skupia się na wspomnieniach z dzieciństwa pisarza. Centralną postacią jest ojciec narratora - kupiec bławatny, a więc prowadzący handel tkaninami. https://kanonlektur.pl/pisarze/slawomir-mrozek/ Mon, 01 Jan 0001 00:00:00 +0000 https://kanonlektur.pl/pisarze/slawomir-mrozek/ https://kanonlektur.pl/pisarze/sofokles/ Mon, 01 Jan 0001 00:00:00 +0000 https://kanonlektur.pl/pisarze/sofokles/ Sofokles (ok. 496 - 406 r. p.n.e) Drugi z trójki wybitnych tragików greckich (obok Ajschylosa i Eurypidesa) https://kanonlektur.pl/ksiazki/solaris/ Mon, 01 Jan 0001 00:00:00 +0000 https://kanonlektur.pl/ksiazki/solaris/ https://kanonlektur.pl/pisarze/stanislaw-lem/ Mon, 01 Jan 0001 00:00:00 +0000 https://kanonlektur.pl/pisarze/stanislaw-lem/ https://kanonlektur.pl/pisarze/stanislaw-wyspianski/ Mon, 01 Jan 0001 00:00:00 +0000 https://kanonlektur.pl/pisarze/stanislaw-wyspianski/ Stanisław Wyspiański (1869-1907) Wyspiański był całe życie związany z Krakowem. Miasto to nie było jednak dla niego tylko miejscem zamieszkania, ale przede wszystkim ukształtowało jego wyobraźnię artystyczną, dostarczało motywów do obrazów i dramatów, formowało bezpośrednio tematykę jego dzieł. Widok na Kopiec Kościuszki w Krakowie. Autor: Stanisław Wyspiański, dzieło w zbiorach Muzeum Śląskiego w Katowicach Jego ojciec był artystą, co niewątpliwie miało wpływ na wybór drogi życiowej przez autora Wesela. Jako chłopiec Stanisław Wyspiański uczył się rzemiosła malarskiego od samego Jana Matejki, którego obrazy wywarły ogromny wpływ na jego twórczość. https://kanonlektur.pl/pisarze/stefan-zeromski/ Mon, 01 Jan 0001 00:00:00 +0000 https://kanonlektur.pl/pisarze/stefan-zeromski/ Stefan Żeromski (1864 - 1925) to jeden z najważniejszych prozaików polskich. W swoich utworach poruszał najistotniejsze problemy społeczne i polityczne swoich czasów. Przez lata swojej pracy zyskał uznanie czytelników, którzy nie tylko zaczytywali się w jego powieściach i nowelach, ale także uważali go za autorytet moralny. Żeromski nazywany bywał ostatnim wajdelotą, sumieniem narodowym, pogrobowcem powstania styczniowego. Jego pogrzeb w 1925 stał się okazją do wielkiej narodowej demonstracji, podczas której żegnano nie tylko szanowanego pisarza ale także wielkiego Polaka. https://kanonlektur.pl/ksiazki/szewcy/ Mon, 01 Jan 0001 00:00:00 +0000 https://kanonlektur.pl/ksiazki/szewcy/ https://kanonlektur.pl/pisarze/tadeusz-borowski/ Mon, 01 Jan 0001 00:00:00 +0000 https://kanonlektur.pl/pisarze/tadeusz-borowski/ Poeta, prozaik, publicysta. Urodził się w 1922 roku w Żytomierzu w ZSRR, zmarł tragicznie w 1951 w Warszawie. Był więźniem Auschwitz i Dachau. Należący do pokolenia Kolumbów twórca podczas wojny studiował polonistykę na podziemnym Uniwersytecie Warszawskim. Równocześnie pisał poezję i zarabiał jako magazynier w firmie handlowej. Brał udział w życiu kulturalnym, należał do lewicującego środowiska skupionego wokół miesięcznika Droga. W życiu osobistym związany był z Marią Rundo, zwaną Tuśką, pierwowzorem bohaterki z tomu opowiadań Pożegnanie z Marią. https://kanonlektur.pl/pisarze/tadeusz-konwicki/ Mon, 01 Jan 0001 00:00:00 +0000 https://kanonlektur.pl/pisarze/tadeusz-konwicki/ Biografia Tadeusza Konwickiego (1926- 2015) Narodziny w Nowej Wilejce (obecnie dzielnica Wilna) Z powodu śmierci ojca i choroby matki wychowywany przez krewnych. Podczas wojny uczęszczał na tajne komplety oraz należał do Szarych Szeregów. Po maturze w 1944 roku przyłączył się do 8 Oszmiańskiej Brygady AK i wziął tym samym udział w walkach w operacji Ostra Brama. Później przez kilka miesięcy walczył w partyzantce antybolszewickiej - to trudne doświadczenie powraca w jego twórczości. https://kanonlektur.pl/ksiazki/tango/ Mon, 01 Jan 0001 00:00:00 +0000 https://kanonlektur.pl/ksiazki/tango/ https://kanonlektur.pl/kategorie/teoria/ Mon, 01 Jan 0001 00:00:00 +0000 https://kanonlektur.pl/kategorie/teoria/ Teoria https://kanonlektur.pl/ksiazki/treny/ Mon, 01 Jan 0001 00:00:00 +0000 https://kanonlektur.pl/ksiazki/treny/ Treny - cykl poetycki Jan Kochanowski stosunkowo późno założył rodzinę i osiadł na stałe w Czarnolesie. Zapewne liczył na spokojną jesień życia, pełną filozoficznej zadumy i radości z uprawiania poezji w ukochanym dworku, jednak okres ten okazał się dla niego wyjątkowo smutny. W dość krótkim czasie stracił bowiem brata, a także dwie córeczki: Urszulę i Hannę. Śmierć Urszulki stała się impulsem do napisania cyklu utworów, który wydany został w 1580 roku jako Treny https://kanonlektur.pl/pisarze/wergiliusz/ Mon, 01 Jan 0001 00:00:00 +0000 https://kanonlektur.pl/pisarze/wergiliusz/ Publiusz Wergiliusz Maro (ur. 15 października 70 p.n.e., zm. 21 września 19 p.n.e.) Wergiliusz czytające Eneidę przed Oktawianem Augustem, Oktawią i Liwią Autor: Jean-Baptiste Wicar, 1790, Chicago Art Institute Wergiliusz żył w ogromnie burzliwym okresie historii Rzymu, kiedy do republikański system władzy został zniszczony podczas krwawej wojny domowej a ostatni przywódca, Oktawian August, adoptowany syn Juliusza Cezara (konkretnie syn jego siostrzenicy) został pierwszym władcą (cesarzem) Rzymu. Oktawian August rządził imperium rzymskim przez ponad 40 lat i przeszedł do historii jako jeden z najbardziej potężnych i wpływowych władców. https://kanonlektur.pl/ksiazki/wesele/ Mon, 01 Jan 0001 00:00:00 +0000 https://kanonlektur.pl/ksiazki/wesele/ Geneza utworu Dramat Wesele Stanisława Wyspiańskiego powstał z bezpośredniej inspiracji autentycznym weselem krakowskiego poety i dramaturga Lucjana Rydla oraz wiejskiej panny Jadwigi Mikołajczykówny, które odbyło się w listopadzie 1900 roku w podkrakowskiej wsi Bronowice. Jako przyjaciel pana młodego, Wyspiański uczestniczył w uroczystości. Tadeusz Boy-Żeleński (także zaproszony na wesele Rydla) tak pisał o genezie dramatu: Powstanie “Wesela” przypomina poniekąd powstanie “Pana Tadeusza”, tak jak je kreśli tradycja. Według tradycji Mickiewicz zamierzał napisać szlachecką anegdotę, która rozrosła pod piórem w ów nieśmiertelny poemat i stała się żywym wcieleniem Polski. https://kanonlektur.pl/ksiazki/herbert-poezja/ Mon, 01 Jan 0001 00:00:00 +0000 https://kanonlektur.pl/ksiazki/herbert-poezja/ Przesłanie Pana Cogito Przesłanie Pana Cogito Idź dokąd poszli tamci do ciemnego kresu po złote runo nicości twoją ostatnią nagrodę idź wyprostowany wśród tych co na kolanach wśród odwróconych plecami i obalonych w proch ocalałeś nie po to aby żyć masz mało czasu trzeba dać świadectwo bądź odważny gdy rozum zawodzi bądź odważny w ostatecznym rachunku jedynie to się liczy a Gniew twój bezsilny niech będzie jak morze ilekroć usłyszysz głos poniżonych i bitych https://kanonlektur.pl/pisarze/william-szekspir/ Mon, 01 Jan 0001 00:00:00 +0000 https://kanonlektur.pl/pisarze/william-szekspir/ William Szekspir (1564 - 1616) to jeden z najważniejszych twórców literatury światowej. Angielski dramaturg, poeta, aktor, reformator teatru. Reprezentant teatru elżbietańskiego. Jeden z geniuszy literatury, których talentu nie da się zawrzeć w konkretnej epoce bądź nurcie artystycznym. Sztuki Szekspira wywarły ogromny wpływ na kulturę europejską i światową. Są nieustannym źródłem inspiracji dla twórców oraz lustrem, w którym znajdują swoje odbicie ludzie na każdej szerokości geograficznej. Oznacza to, że szekspirowskie sztuki, a także szekspirowscy bohaterowie stanowią uniwersalny model i punkt odniesienia dla wielu ludzkich działań i doświadczeń. https://kanonlektur.pl/pisarze/witkacy/ Mon, 01 Jan 0001 00:00:00 +0000 https://kanonlektur.pl/pisarze/witkacy/ https://kanonlektur.pl/pisarze/witold-gombrowicz/ Mon, 01 Jan 0001 00:00:00 +0000 https://kanonlektur.pl/pisarze/witold-gombrowicz/ Witold Gombrowicz (1904-1969) to jeden z najwybitniejszych polskich pisarzy XX wieku. Urodził się w zamożnej rodzinie ziemiańskiej. Odebrał staranne wykształcenie - studiował prawo w Warszawie, a następnie filozofię i ekonomię w Paryżu. Swoje życie zawodowe związał jednak z literaturą. W 1937 opublikował swoją pierwszą powieść Ferdydurke, która, choć kontrowersyjna, szybko zyskała miano wybitnej. W sierpniu 1939 Gombrowicz udał się w podróż do Argentyny i to tam, w Buenos Aires, po długim rejsie, dowiedział się o wybuchu II wojny światowej. https://kanonlektur.pl/pisarze/wladyslaw-reymont/ Mon, 01 Jan 0001 00:00:00 +0000 https://kanonlektur.pl/pisarze/wladyslaw-reymont/ Władysław Stanisław Reymont - fakty z życia Powieściopisarz, nowelista, reportażysta. Urodził się 7 maja 1867 roku we wsi Kobiele Wielkie, zmarł 5 grudnia 1925 roku w Warszawie. Syn wiejskiego, całkiem zresztą zamożnego organisty Wysłany do szkoły zawodowej, ponieważ nie przejawiał zamiłowania do nauki, w której uzyskał tytuł …krawca. Przyłącza się do trupy aktorskiej, sporadycznie pracuje na kolei. Szuka sensu życia w spirytyzmie oraz w klasztorze. W końcu podejmuje się pracy pisarza i reportera. https://kanonlektur.pl/pisarze/zbigniew-herbert/ Mon, 01 Jan 0001 00:00:00 +0000 https://kanonlektur.pl/pisarze/zbigniew-herbert/ https://kanonlektur.pl/ksiazki/zbrodnia-i-kara/ Mon, 01 Jan 0001 00:00:00 +0000 https://kanonlektur.pl/ksiazki/zbrodnia-i-kara/ Geneza powieści Zbrodnia i kara powstała w latach 1865-1866. Dostojewski pisał swoje najsłynniejsze dzieło, zmagając się z problemami zdrowotnymi (uciążliwe ataki padaczki), brakiem pieniędzy (groziło mu nawet więzienie za długi), lekceważeniem przez wydawców. Powieść jest ukoronowaniem wielu lat przemyśleń, doświadczeń i lektur autora. Początkowo miała dotyczyć niszczycielskich skutków alkoholizmu, jednak w trakcie pisania rozwinęła się i rozrosła do rangi wielkiego dzieła filozoficznego. Problem pijaństwa ostatnie znalazł swe miejsce w utworze w historii nieszczęsnego Marmieładowa i jego rodziny. https://kanonlektur.pl/ksiazki/zdazyc-przed-panem-bogiem/ Mon, 01 Jan 0001 00:00:00 +0000 https://kanonlektur.pl/ksiazki/zdazyc-przed-panem-bogiem/ Wiek dokumentu. Przystępując do rozmów z Markiem Edelmanem, ostatnim przywódcą powstania w getcie warszawskim, Hanna Krall wchodziła w sam środek procesu kształtowania się nowej formuły świadectwa wojennego jako świadectwa historii. Udało jej się skłonić do rozmowy człowieka, który milczał od lat niemal trzydziestu, od opublikowania wspomnieniowej relacji pt. Getto walczy (1946). Ten dystans czasu gwarantował, że Edelman spojrzy na własne doświadczenie w rozległej perspektywie. Autorka podejmowała wyzwanie wojennego świadectwa w jego nowej formule w sposób bardzo dosłowny. https://kanonlektur.pl/pisarze/zygmunt-krasinski/ Mon, 01 Jan 0001 00:00:00 +0000 https://kanonlektur.pl/pisarze/zygmunt-krasinski/