Kontekst historyczny

Pieśń o Rolandzie - najstarsze francuskie dzieło gatunku chansons de geste, została zredagowana w formie pisemnej na przełomie XI i XII wieku. Było to 300 lat po opisanych w poemacie zdarzeniach - tj. wyprawie Karola Wielkiego (768-814) do Hiszpanii.

Koronacja Karola Wielkiego
Koronacja Karola Wielkiego

Ze średniowiecznych kronik wiadomo, że w 778 roku Karol przeprawił się ze swymi wojskami przez Pireneje, zdobył miasto Pampeluna, nie udało mu się jednak odbić zajętej przez Maurów Saragossy; po kilkutygodniowym oblężeniu wycofał się i powrócił do Francji. Podczas odwrotu tylna straż królewska została zaatakowana przez Basków (lub Gaskończyków) w wąskim wąwozie pirenejskim.

W Pirenejach
W Pirenejach

Frankowie ponieśli wówczas całkowitą klęskę, zginęło wielu dostojników i przywódców, m.in. hrabia Roland, zwierzchnik Marchii Bretońskiej.

Legenda Rolanda

Historia opowiedziana Pieśni o Rolandzie przez nieznanego z imienia autora jest jednak nieco inna.

Fabuła Pieśni o Rolandzie nie jest skomplikowana. Król Maurów, Marsyl, stacjonujący w Saragossie, postanawia pozbyć się Karola z Półwyspu Iberyjskiego: udając skruchę i chęć pojednania wysyła posłów z prośbą o pokój i obietnicą złożenia hołdu lennego, w zamian za co Karol ma opuścić teren Hiszpanii. Król Franków zgadza się i wojska frankońskie zmierzają ku granicy.

Za namową zdrajcy Ganelona, sprzymierzonego z Marsylem, na dowódcę tylnej straży zostaje wyznaczony Roland, siostrzeniec Karola. W wąwozie Ronceavaux wojska saraceńskie atakują jego oddział. Kulminacyjnym punktem bitwy jest walka i śmierć Rolanda, który składa swe życie w ofierze królowi i słodkiej Francji, swojej ukochanej ojczyźnie.

Sama bitwa przedstawiona została w sposób zbliżony do opisów walk charakterystycznych dla antycznych eposów, zaś postać tytułowego bohatera stała się uosobieniem ideału średniowiecznego rycerza, kierującego się poczuciem obowiązku wobec Boga, króla i ojczyzny oraz honorem i dumą. W ten oto sposób w opowieści o zdarzeniu sprzed kilku wieków znalazły swe odbicie idee i nastroje epoki wypraw krzyżowych.

Pieśń o Rolandzie
Pieśń o Rolandzie

Chansons de geste (pieśń o czynach) - cechy gatunku.

Utwór, choć formalnie zaliczany do epiki, ma niewątpliwe cechy pieśni, co momentami upodabnia go do liryki.

Pieśń o Rolandzie odczytywać można jako bohaterski epos, analogiczny do tych, jakie tworzyli pisarze starożytni. Jest to opowieść o wielkich czynach przodków, w języku francuskim chanson de geste.

Autor utworu nie jest znany z imienia. Zakłada się, że był on związanym z Normandią klerkiem lub żonglerem.

Chansons de geste recytowane były przez wędrownych żonglerów i truwerów przy akompaniamencie liry na zamkach rycerskich, na odpustach i jarmarkach.

Formalnie gatunek ten zaliczany jest do szerszej kategorii, tzw. eposu rycerskiego..

Epos rycerski posiada następujące cechy:

  • należy do epiki
  • przedstawia heroiczne czyny sławnych rycerzy lub władców
  • ma charakter parenetyczny - czyli ukazuje wzorce osobowe rycerza i władcy
  • jest napisany stylem patetycznym