Tekst kultury

Definicja tekstu kultury mówi, że jest to świadomy wytwór umysłowości człowieka, stanowiący całość, uporządkowany według określonych reguł, np. utwór literacki, publicystyczny, medialny, dzieło sztuki malarskiej, spektakl teatralny, film, a także wszelkie działanie artystyczne, realizujące jakiś utrwalony wzorzec kulturowy.

Na maturze ustnej zdający ma odwołać się do dowolnych tekstów kultury nawiązujących do problemu przedstawionego w zadaniu (zadania językowe lub literackie) oraz interpretować teksty ikoniczne dołączone do zadania w połączeniu z przywołanymi tekstami literackimi o zbliżonej problematyce.

Z tego względu ważne jest, aby zdający potrafił zinterpretować różne teksty kultury - nie tylko literackie, do czego jest zazwyczaj przygotowywany.

Poniżej znajdziesz propozycję schematu interpretacyjnego, którego zastosowanie pomoże ci poradzić sobie z analizą i interpretacją dowolnego materiału ikonicznego.

Etapy analizy obrazu (dzieła ikonicznego)

Przystępując do analizy i interpretacji dzieła ikonicznego, pamiętaj że, podobnie jak w przypadku literatury, pojęcia te nie są synonimiczne. Analiza to rozpoznanie struktury dzieła, składników jego kompozycji i, ewentualnie, ustalenie ich funkcji, zaś interpretacja to docieranie do głębszego sensu i przesłania dzieła.

Ułatwieniem na maturze będzie dla ciebie to, że w poleceniu do zadania ikonicznego masz wyraźnie zarysowaną wskazówkę interpretacyjną - to znaczy dokładny temat zadania, który odsyła cię do konkretnego problemu (np. motywu, wartości, zagadnienia filozoficznego).

Odczytanie “techniczne”

Ten etap najbardziej przypomina analizę utworu literackiego. Oglądając ikoniczne dzieło sztuki szukaj w nim takich wyznaczników jak:

  • zasada kompozycyjna (co jest istotą kompozycji, np. zestawienie, kontrast?);

  • centrum utworu (plan główny) i plany poboczne;

  • barwy, plamy, światło lub inne “tworzywo”, jeśli nie mamy do czynienia z obrazem;

  • rozpoznawalne przedmioty, miejsca (w jaki sposób są przedstawione? - realistycznie? idealistycznie? w sposób zniekształcony? szczegółowo? zredukowane do form minimalistycznych? abstrakcyjnie?);

  • obecność ludzi (jak są przedstawieni? w jakiej relacji między sobą? na co patrzą? kim są? jaką postawę przybierają?);

  • elementy wyjątkowe, wyeksponowane, szokujące, zaskakujące;

  • sugerowanie przez dzieło jakiejś akcji, narracji, historii;

  • statyczność lub dynamiczność przedstawienia;

Odczytanie historyczne (pomocne, nieobowiązkowe)

Skorzystaj z informacji mówiącej, kiedy powstał analizowany tekst. Jeśli potrafisz, połącz go z epoką, nurtem artystycznym, obyczajowością danej epoki, swoją wiedzą historyczną lub wiedzą na temat autora dzieła.

Zastanów się, czy masz do czynienia ze sztuką klasyczną, realistyczną czy awangardową. Czy dzieło przedstawia znany ci motyw kultury? Topos, archetyp?

Interpretacja

Jaka jest twoja emocjonalna i estetyczna reakcja na dzieło?

Poszukaj znaczeń poszczególnych elementów tworzących obraz: np. relacji między przedmiotami lub osobami przedstawionymi na obrazie, rzeczy, gestów, kolorów, rozłożenia światła itp.

Zastanów się nad symboliką poszczególnych elementów. Szukaj powiązania zaobserwowanych elementów z tematem zadania.