Geneza Księgi Koheleta (Eklezjasty)

W nazwie księgi nie występuje imię. Kohelet (gr. Ekklesiastes – hebr. Kohelet) - oznacza mędrca przemawiającego do tłumu, nauczyciela, kaznodzieję. Tradycja przypisuje autorstwo tekstu Salomonowi, jednak z analiz wynika, że dzieło powstało znacznie później niż za czasów Salomona, prawdopodobnie w III wieku p.n.e.

Słowa Koheleta, syna Dawida, króla w Jeruzalem. (Kh, 1, 1-14)
(2) Marność nad marnościami, powiada Kohelet, marność nad marnościami – wszystko marność.
(3) Cóż przyjdzie człowiekowi z całego trudu, jaki zadaje sobie pod słońcem?
(4) Pokolenie przychodzi i pokolenie odchodzi, a ziemia trwa po wszystkie czasy.
(5) Słońce wschodzi i zachodzi, i na miejsce swoje spieszy z powrotem, i znowu tam wschodzi.
(6) Ku południowi ciągnąc i ku północy wracając, kolistą drogą wieje wiatr i znowu wraca na drogę swojego krążenia.
(7) Wszystkie rzeki płyną do morza, a morze wcale nie wzbiera; do miejsca, do którego rzeki płyną, zdążają one bezustannie.
(8) Mówienie jest wysiłkiem: nie zdoła człowiek wyrazić wszystkiego słowami. Nie nasyci się oko patrzeniem ani ucho napełni słuchaniem.
(9) To, co było, jest tym, co będzie, a to, co się stało, jest tym, co znowu się stanie: więc nic zgoła nowego nie ma pod słońcem.

Księga Koheleta jest w istocie wierszowanym wywodem filozoficznym - składa się ze swobodnych aforyzmów i refleksji, nie składających się na systematyczny wykład logicznie uporządkowany.

Wielokrotnie powtarzana w Księdze Koheleta sentencja w różnych językach brzmi:

  • język polski: Marność nad marnościami i wszystko marność.
  • język hebrajski: Hawel hawelim hakol hawel.
  • łacina: Vanitas vanitatum et omnia vanitas.

Łacińskojęzyczna wersja stała się źródłem pojęcia vanitas.

Vanitas - Jeden z najważniejszych motywów w sztuce światowej. Nawiązując do Księgi Koheleta,koncentruje się na podkreślaniu powszechności przemijania oraz ulotności wszystkiego, co łączy się z człowiekiem. W sztukach plastycznych wiążą się z vanitas takie rekwizyty: czaszka, zegar, klepsydra, kwiaty (cięte), owoce, spalająca się świeca czy zamknięta księga.

Vanitas
Vanitas
Vanitas
Vanitas

Księga Koheleta, rozdz. 5, w. 17- 19

(17) Oto, co ja uznałem za dobre: że piękną jest rzeczą jeść i pić, i szczęścia zażywać przy swojej pracy, którą się człowiek trudzi pod słońcem, jak długo się liczy dni jego życia, których mu Bóg użyczył: bo to tylko jest mu dane.
(18) Dla każdego też człowieka, któremu Bóg daje bogactwo i skarby i któremu pozwala z nich korzystać, wziąć swoją część i cieszyć się przy swoim trudzie – to Bożym jest darem.
(19) Taki nie myśli wiele o dniach swego życia, gdyż Bóg go zajmuje radością serca.