Konstrukcja i treść eposu

Tekst inwokacji do Odysei
Tekst inwokacji do Odysei

Genialność Homera objawiła się może najbardziej w zwartej budowie obu poematów. Homer nie opisuje walk pod Troją rok po roku, lecz chcąc dać obraz wojny, ukazuje jeden jej epizod: gniew Achillesa i czyni go jądrem poematu. Cała akcja Iliady skupiona jest w 49 dniach, a i z tej liczby tylko 4 dni są dniami bitwy.

Jeszcze doskonalszą konstrukcję widzimy w budowie Odysei. Treścią tego poematu jest powrót Odyseusza i zemsta nad zalotnikami. I tu poeta nie opowiada przygód Odyseusza sposobem kronikarskim , od początku do końca, lecz przenosi nas od razu w ostatni, dziesiąty rok jego tułaczki, a dopiero później opowiada przygody dawniejsze.

Mapa podróży Odyseusza
Mapa podróży Odyseusza

Bogowie zadecydowali o powrocie Odyseusza; z ich rozkazu nimfa Kalipso, która więziła go na swej wyspie 7 lat, ma go odesłać do ojczyzny.

Hermes nakazujący Kalipso uwolnić Odyseusza
Hermes nakazujący Kalipso uwolnić Odyseusza

Okręt Odyseusza rozbija się jednak podczas burzy, zesłanej przez Posejdona, i Odyseusz dostaje się do kraju Feaków.

Tutaj dopiero dowiadujemy się o tułaczce bohatera przez pierwszych 9 lat po wojnie trojańskiej. Feakowie odwożą Odyseusza do jego ojczystej Itaki i tu bohater, niepoznany przez swoich najbliższych, w przebraniu żebraka, dokonuje zemsty nad zalotnikami.

Odyseusz na wyspie Kalipso
Odyseusz na wyspie Kalipso

Postęp w budowie poematu w porównaniu z Iliadą polega na tym, że przygód Odyseusza przed jego przybyciem do nimfy Kalipso nie opowiada trzecioosobowy narrator, lecz sam bohater. Zapewnia to niezwykłe urozmaicenie opowiadania: o części przygód podczas tułaczki i o ukaraniu zalotników dowiadujemy się z ust poety, o reszcie przygód z ust Odyseusza.

Ale poeta pragnął opowiedzieć nam powrót do domów także innych bohaterów wojny trojańskiej. W tym celu każe Telemachowi udać się w podróż do Nestora i do Menelaosa. Z ust tych bohaterów dowiadujemy się o przygodach innych wodzów greckich w czasie ich powrotu spod Troi, zwłaszcza o przygodach Menelaosa.

Dwie te akcje: akcja główna Odyseusza i akcja poboczna Telemacha biegną obok siebie równolegle w pierwszej połowie Odysei. Potem poeta łączy je w ten sposób, że Odyseusz spotyka się z synem w chacie pasterza i odtąd prowadzą już obaj razem akcję pomsty nad zalotnikami.

Spotkanie Penelopy i Odysa, Ilustracja do "Odysei" Homera, Francja, 1928, strona 173
Spotkanie Penelopy i Odysa, Ilustracja do "Odysei" Homera, Francja, 1928, strona 173

Baśniowy charakter eposu.

  1. sama koncepcja bohatera, który po niezliczonych przygodach dociera do szczęśliwego końca
  2. baśniowe postaci: jednooki olbrzym ludożerca, którego można pokonać sprytem
  • czarodziejka zamieniająca ludzi w wieprze
  • zwodnicze Syreny, wabiące ofiary, by zgotować im śmierć
  • groźne potwory , jak Scylla i Charybda
  1. Feakowie wiodący wiecznie szczęśliwy żywot wśród zabaw i tańców, bez trosk i kłopotów
  2. bohater, który musi nieustraszony stawić czoło różnym strachom