Gatunki romantyczne

Romantycy, w przeciwieństwie do klasyków, nie czuli potrzeby przestrzegania reguł artystycznych, stosowania sie do hierarchii stylów i gatunków wypowiedzi oraz odwoływania się tylko do jednego kręgu tradycji, tj. antyku..

Romantycy znajdowali nowe źródła inspiracji zarówno w świecie zewnętrznym, jak i we własnym wnętrzu. Sztuka była najważniejszą aktywnością człowieka, bo ujawniała duchową naturę rzeczywistości oraz dążenia indywidualnej duszy artysty.

Ponadto nowe zainteresowania romantyków, takie jak fascynacja historią i tradycją własnego narodu, upodobanie dla ludowości, w tym podziw dla pieśni gminnej (czyli twórczości ludowej) zaowocowały poszukiwaniem nowym form gatunkowych.

Ballada

Gatunek poprzedzony w polskiej literaturze przez tzw. dumę. Dojrzałą postać balladzie romantycznej nadał Adam Mickiewicz.

  • Gatunek ten łączy w sobie cechy epiki, liryki i dramatu.
  • Temat i forma ballady wykazuje jawne pokrewieństwo z twórczością ludową
  • W balladzie zaznacza się tajemniczość oraz zagadkowość.
  • Narrator należy do świata przedstawionego jako ktoś z okolicy, zna bowiem pewne realia i fakty, zarazem jednak pozbawiony jest wszechwiedzy, demonstruje bezradność wobec pytania o motywację i prawdziwy przebieg zdarzeń.
  • W balladzie zaznacza się tajemnicza, mistyczna więź między naturą a duchowością.
  • Przyroda ma w niej rysy osobowościowe, jest aktywnym świadkiem, niekiedy wręcz uczestnikiem, działań podejmowanych przez człowieka.
  • Czyny ludzkie podlegają surowemu osądowi moralnemu, za każdą zbrodnię wymierzona zostaje kara, w której uczestniczą siły uduchowionej przyrody.

Powieść poetycka

Gatunek stanowiący dowód wielkiej rewolucji przeciw normom klasycyzmu w sztuce. Polscy twórcy powieści poetyckiej wyraźnie inspirowali się w jej tworzeniu utworami George’a Byrona.

George Byron
George Byron

To właśnie z bajronizmem łączyć należy typ bohatera powieści poetyckiej - postaci dumnej i namiętnej, obciążonej brzemieniem zbrodni, tajemniczej, wyrastającej ponad przeciętne otoczenie.

  • Powieść poetycką cechuje zatem określony typ bohatera
  • rpzbicie formy poprzez zerwanie z chronologicznym ciągiem opowieści
  • dążenie do uzyskania fantasyczno-nostalgicznej aury
  • tajemniczość zdarzeń i postaci
  • ponownie narrator ujawniający swoją niewiedzę, niepewność do do interpretacji zdarzeń
  • synkretyzm rodzajowy i gatunkowy.

Doskonałym przykładem powieści poetyckiej jest Konrad Wallenrod Adama Mickiewicza.

Liryka romantyczna

Liryka tworzona w okresie romantyzmu nie stanowi oczywiście osobnego gatunku literackiego, jednak odznacza się pewnym charakterystycznymi cechami, które czynią ją wyjątkową. Są to niewątpliwie:

  • Tendencja do wykraczania poza normy gatunkowe
  • Dążenie do oryginalności, świeżości wyrazu, unikanie naśladownictwa
  • Przewaga wyznania i refleksyjności nad opisem
  • Przesycenie elementami autoanlizy czy autobiografii

Dramat romantyczny

O tym, jakże charakterystycznym gatunku literatury romantycznej, przeczytasz tutaj.

Szczególną odmianą dramatu romantycznego jest tragedia romantyczna, jak np. Lilia Weneda Słowackiego czy Nie-boska komedia Krasińskiego.