Geneza i konteksty kulturowe Hamleta
Sztuki Szekspira są ponadczasowe, a ich uniwersalizm sprawia, że każdy może odnaleźć w nich cząstkę siebie. Na przykład scenografia i kostiumy w Hamlecie noszą znamiona współczesnego militaryzmu, zachowując jednocześnie wyrazisty, średniowieczny charakter. To samo można powiedzieć o innych dziełach Szekspira: ich fabuła, bohaterowie i konflikty mają swoje odpowiedniki w XXI wieku.
Ponadczasowość twórczości Szekspira wynika częściowo z materiałów źródłowych, z których czerpał. Tragedia ukazana w Hamlecie może po części wywodzić się ze śmierci syna i ojca samego dramaturga. Ponadto uważa się, że sztuka powstała na bazie starożytnych podań, które rozwijały się wokół wspólnych motywów:
- zabójstwa brata dla własnych korzyści,
- cudzołóstwa oraz
- udawania szaleństwa jako sposobu na ukrywanie się na oczach wszystkich.
Historie oparte na motywie bratobójstwa dla własnego zysku nieodłącznie przywodzą na myśl biblijną opowieść o Kainie i Ablu — motywy te pojawiały się w opowieściach od tysięcy lat. Szekspir jednak mistrzowsko uchwycił te uniwersalne historie i nadał im swój unikalny rys.
Oprócz opowieści o Kainie i Ablu, najstarszym znanym źródłem Hamleta są Gesta Danorum (Dzieje Duńczyków) historyka Sakso Gramatyka (spisane ok. 1185–1202 roku).
W dziele tym Sakso udokumentował przekazywane od dawna legendy ustne. Choć jest to najprawdopodobniej najstarsze źródło pisane, badacze przypuszczają, że Szekspir mógł opierać się na dziele bardziej mu współczesnym, takim jak Tragedia hiszpańska Thomasa Kyda z lat 80. lub wczesnych 90. XVI wieku.
Motyw udawanego szaleństwa
Legenda o Amlethcie w Gesta Danorum (Sakso Gramatyk, XII/XIII w.)
Najbardziej bezpośrednie źródło Hamleta. Młody książę Amleth udaje obłąkanego, unurzając się w błocie i mówiąc bez sensu, aby uśpić czujność swojego stryja Fengego, który zamordował jego ojca. Dzięki temu stryj uznaje go za niegroźnego wariata, a Amleth może w ukryciu planować zemstę.
Mit o Brutusie (Starożytny Rzym)
Lucius Junius Brutus udawał głupka i szaleńca (sam przydomek Brutus oznacza „tępy”, „głupi”), by uniknąć śmierci z rąk tyrana Tarkwiniusza Pysznego, który zgładził resztę jego rodziny. Ukrywając swoją inteligencję pod płaszczykiem obłędu, doczekał właściwego momentu, by obalić monarchię i założyć Republikę Rzymską.
Odyseusz przed Wojną Trojańską (Mitologia grecka)
Odyseusz chciał uniknąć pójścia na wojnę, więc zaczął udawać szaleńca: zaorał plażę, zaprzęgając do pługa woła i konia oraz siejąc sól na piasku. Jego podstęp wykrył Palamedes, kładąc przed pługiem małego syna Odyseusza, Telemacha — Odyseusz ominął dziecko, czym zdradził swoją poczytalność.
Dawid w Biblii (1 Księga Samuela 21:13–15)
Przyszły król Dawid, uciekając przed Saulem do pogańskiego króla Achisza z Gat, przestraszył się o swoje życie. Zaczął więc udawać szalonego na oczach dworzan: ślinił się, drapał w drzwi i zachowywał jak obłąkany, dzięki czemu król wypuścił go, uznając za nieszkodliwego.
