Geneza utworu
Dokładna data powstania utworu nie jest znana, ale z zawartej w nim aluzji do chwalebnego rodu Stuartów można wnioskować, że Szekspir napisał Makbeta już po koronacji Jakuba Stuarta na króla Anglii w 1603 roku. Prawdopodobnie król wraz z dworem był jednym z pierwszych widzów sztuki.
Szekspir zaczerpnął pomysł na swój dramat z Kroniki Anglii, Szkocji i Irlandii Raphaela Holinsheda, w której pojawia się postać Makbeta - szkockiego władcy z XI wieku.
Problematyka utworu
Makbet jest dramatem, który zgłębia:
- zagadnienia zła w człowieku
- wygórowanych aspiracji,
- łamania etycznych barier
- tego, jak trudno jest zawrócić ze złej ścieżki, na którą się już wkroczyło.
Makbet doświadcza głębokiej wewnętrznej ewolucji – początkowo dręczą go wątpliwości i poczucie winy, jednak z czasem przeistacza się w bezlitosnego tyrana, całkowicie zdominowanego przez pragnienie utrzymania absolutnej władzy oraz paniczną obawę jej utraty.
Zdławienie buntu postawiło Makbeta w pobliżu tronu. Może zostać królem, a więc musi zostać królem. Zabija prawowitego władcę. Zabić musi świadków zbrodni i tych, którzy ją podejrzewają. Zabić musi synów i przyjaciół tych, których przedtem zabił. Potem musi zabijać wszystkich, bo wszyscy są przeciwko niemu:
Wzdłuż i wszerz przetrząsnąć kraj. Tych, co sieją panikę - powiesić. Podaj mi zbroję.
W końcu sam zostanie zabity. Odbył całą drogę po wielkich schodach historii.
Zdaniem cytowanego wyżej historyka literatury Jana Kotta dążenia Makbeta przybierają formę nieuniknionego przymusu, a sama perspektywa zdobycia tronu staje się dla niego swoistym nakazem. Angielski dramaturg eksponował w ten sposób tragiczny wymiar ludzkiej egzystencji, którego źródłem nie jest wola wyższych sił czy ingerencja bóstw, lecz destrukcyjne żądze i mroczne pragnienia zakorzenione w głębi ludzkiej psychiki.
Mimo odejścia od antycznej kategorii Fatum, tragizm w dramatach Szekspira pozostaje przejmujący. W Makbecie (ale również w innych sztukach Szekspira) zawarta jest prawda, że każde szaleństwo i podłość człowieka mają swoje źródła w naszej własnej naturze; że wszyscy nosimy w sobie całą ludzką kondycję, wraz z tym, co w niej wspaniałe i nikczemne. Makbet pokazuje, że w pewnych okolicznościach wszyscy możemy okazać się zdolni do wszystkiego, skoro nie ustrzegł się upadku wrażliwy i dzielny rycerz.
Identyfikując się z głównym bohaterem, rozumiemy, że nasze własne życie równie łatwo może rozpaść się w gruzy, jeśli nie najlepsze cechy naszego charakteru, które na razie, na skutek sprzyjających okoliczności, nie miały szansy zadziałać przeciwko nam, w pewnych warunkach przejmą nad nami kontrolę.
