Jan Kochanowski - najważniejszy twórca literatury staropolskiej

Twórczość Kochanowskiego, bogata i różnorodna, pozwala w pełni zaobserwować renesansowe wartości oraz ideał życia.

W poezji Jana z Czarnolasu występuje

  • pochwała poezji i sztuki, duma z własnej twórczości;

  • zakorzenienie w kulturze antycznej - liczne nawiązania do mitologii, filozofii oraz literatury starożytnej;

  • erudycja oraz świadome nawiązania do twórczości antycznych twórców, zwłaszcza Horacego, ale także Symonidesa, Safony, Cycerona;

  • twórcze przeniesienie horacjanizmu na grunt polszczyzny, umocowanie polszczyzny w kulturze europejskiej;

  • ukazanie w poezji obyczajowości i kultury renesansu;

  • zamanifestowanie renesansowego światopoglądu, na który składają się stoicyzm, epikureizm, humanizm chrześcijański;

  • afirmacja rzeczywistości ( w tym natury, życia codziennego, życia rodzinnego);

  • zaprezentowanie postawy obywatelskiej, czyli podkreślanie wpływu jednostki na wspólnotę, stworzenie modelu etycznego i odpowiedzialnego władcy;

  • ukazanie renesansowego patriotyzmu;

  • stworzenie i rozwijanie ideału życia szlachcica ziemianina

  • wprowadzenie do języka polskiego gatunków antycznych: pieśni (ód), fraszki jako oryginalnej kontaminacji anakreontyku z epigramatem, trenu, tragedii (Odprawa posłów greckich);

  • udoskonalenie wersyfikacji w polskiej poezji, świadome zastosowanie wersyfikacyjnych środków wyrazu:

Jan Kochanowski uruchomił intonację w wierszu: oderwał jej rozczłonkowanie od rozczłonkowania na wersy i wprowadził tok przerzutniowy. Przed nim przerzutnia trafiała się niekiedy, ale jedynie na zasadzie „złego wiersza”, jako skutek nieporadności poety. On pierwszy u nas nadał jej funkcję artystyczną […]

Całość twórczości Kochanowskiego jest pełną ilustracją hasła Terencjusza: Człowiekiem jestem i nic, co ludzkie nie jest mi obce.

Pojęcia powiązane

Zagadnienia, które trzeba znać, aby rozumieć twórczość Kochanowskiego:

Maria Dłuska, Kto mi dał skrzydła… Poetyka i wiersz Jana Kochanowskiego, w: tejże, Studia i rozprawy, t. II, Kraków 1970, s. 7