Umiejętności i wiedza niezbędna do zdania matury – wskazówki dla ucznia

Uczeń przygotowany do matury podstawowej

  1. Umie dokonać podziału literatury na epoki, zna chronologię epok oraz podstawowe prądy artystyczne i światopoglądowe przypadające na poszczególne okresy literackie.

  2. Zna lektury objęte podstawą programową, w tym przede wszystkim oznaczone gwiazdką, tzn. zna ich treść, problematykę, potrafi powiązać je z epoką i nurtami artystycznymi.

  3. Zna i rozpoznaje w czytanych utworach podział na rodzaje i gatunki literackie. Zna gatunki pograniczne, takie jak reportaż, felieton, esej.

  4. Zna i rozpoznaje w tekście style funkcjonalne: publicystyczny, popularno-naukowy, urzędowy.

  5. Potrafi analizować i interpretować teksty literackie, uwzględniając ich przynależność rodzajową i gatunkową (analizując utwór, dostrzega wyznaczniki poszczególnych rodzajów literackich) oraz historyczno-literacką (widzi powiązanie utworu z epoką, w której powstał).

  6. Analizując utwór, rozpoznaje środki wyrazu artystycznego i ich funkcję ( w tym: metaforę, epitet, porównanie, porównanie homeryckie, oksymoron, hiperbolę, synekdochę, elipsę, paralelizm) a także inne przejawy poetyki utworu jak kompozycję, wersyfikację, przynależność gatunkową.

  7. Analizuje i interpretuje tekst ikoniczny, przywołując niezbędne konteksty historyczno-literackie.

  8. Rozumie, że język jest systemem znaków, zna pojecie aktu komunikacji językowej i wskazuje jego składowe, takie jak: nadawca, odbiorca, kod, komunikat, kontekst).

  9. Rozpoznaje i nazywa funkcje tekstu (informatywną, poetycką, ekspresywną, impresywną – w tym perswazyjną).

  10. Rozpoznaje w czytanych tekstach przykłady odmian terytorialnych, środowiskowych i zawodowych polszczyzny.

  11. Rozumie pojęcie błędu językowego i normy językowej.

  12. Rozpoznaje i wartościuje podstawowe tendencje współczesnej polszczyzny, np. zapożyczenia językowe z angielszczyzny, zmiany komunikacyjne następujące w wyniku rozwoju mediów, internetu, w tym mediów społecznościowych.

  13. Rozpoznaje w czytanych tekstach oraz wypowiedziach mówionych stylizację (w tym archaizację, dialektyzację, kolokwializację) i określa jej funkcję.

  14. Przygotowuje wypowiedź, zakładając jej kompozycję, sporządzając plan wypowiedzi, dobierając właściwe słownictwo).

  15. Tworzy wypowiedź argumentacyjną (stawia tezę, dobiera argumenty, uporządkowuje je i hierarchizuje, podsumowuje, wnioskuje itp.).

  16. Sporządza streszczenie logiczne tekstu publicystycznego lub popularno-naukowego.

  17. Pisze rozprawkę argumentacyjną oraz interpretację utworu lirycznego (rozprawkę interpretacyjną).

Uczeń przygotowany do matury w zakresie rozszerzonym spełnia wymagania określone dla zakresu podstawowego a ponadto

  1. Czyta utwory stanowiące konteksty dla tekstów poznawanych w szkole: np. filozoficzne, krytyczno-literackie, biograficzne.

  2. Zna teksty wskazane w podstawie programowej dla zakresu rozszerzonego.

  3. Rozpoznaje cechy języka polskiego świadczące o jego przynależności do języków słowiańskich, sytuuje polszczyznę na tle innych języków używanych w Europie.

  4. Rozpoznaje konwencje artystyczne w utworze.

  5. Rozpoznaje aluzje literackie i symbole kulturowe (np. biblijne, antyczne, romantyczne itp.) oraz ich funkcję w utworze.

  6. Dostrzega w czytanych utworach: parodię, parafrazę i trawestację, wskazuje ich wzorce tekstowe.

  7. Przeprowadza interpretację porównawczą utworów literackich.

  8. Funkcjonalnie zestawia tekst literacki z innymi tekstami kultury np. filmowymi, plastycznymi, teatralnymi itp.

  9. Pisze wypowiedź argumentacyjną na podstawie załączonego tekstu krytyczno-literackiego, historyczno-literackiego, eseju itp. oraz interpretację porównawczą utworów lirycznych.

O tym, jak się przygotować do matury rozszerzonej mówię w załączonym wideo: