Lektury w szkole ponadpodstawowej

Niniejszy zestaw opracowany został w oparciu podstawę programową z języka polskiego dla liceum i technikum zatwierdzoną 30 stycznia 2018 roku dla szkół ponadpodstawowych. Podział na klasy, jaki tutaj zaproponowałam, dotyczy liceum; w technikum, z racji dłuższego o rok toku nauczania rozkład lektur przypadających na poszczególne klasy będzie siłą rzeczy inny.

Celem tego zestawu jest przede wszystkim zaprezentować uczniom jasne i zrozumiałe zestawienie lektur, tak, aby mogli, we współpracy z nauczycielem, ale także samodzielnie, zaplanować swoje przygotowania do lekcji oraz do egzaminu maturalnego.

Jak piszą autorzy podstawy programowej

Wykaz lektur dla uczniów szkoły ponadpodstawowej złożony jest z pozycji obowiązkowych i uzupełniających (do wyboru przez nauczyciela), a jego trzon stanowią wybrane dzieła klasyki polskiej i światowej oraz utwory literatury współczesnej.

Poniższy zestaw obejmuje pozycje z zakresu podstawowego oraz rozszerzonego. Oprócz dzieł wskazanych jako obowiązkowe, autorzy podstawy programowej zalecają także dwa utwory z dodatkowej listy, których wyboru dokonuje nauczyciel. Niewiele to zmienia w waszej, drodzy licealiści, sytuacji, bowiem dla was pozycje te są po prostu nadal obowiązkowe. Poniższy zestaw zawiera moje propozycje, inni nauczyciele mogą, w ramach swoich dość ograniczonych możliwości wyboru, zaplanować inny plan pracy z lekturami.

Klasa I (starożytność - antyk oraz Biblia, średniowiecze, renesans, barok, oświecenie)

Zakres podstawowy

  1. Biblia, w tym fragmenty Księgi Rodzaju, Księgi Hioba, Księgi Koheleta, Pieśni nad Pieśniami, Księgi Psalmów, Apokalipsy wg św. Jana ;
  2. Jan Parandowski, Mitologia, część I Grecja;
  3. Homer, Iliada (fragmenty), Odyseja (fragmenty);
  4. Sofokles, Antygona;
  5. Horacy – wybrane utwory;
  6. Bogurodzica; Lament świętokrzyski (fragmenty); Legenda o św. Aleksym (fragmenty); Rozmowa Mistrza Polikarpa ze Śmiercią (fragmenty);
  7. Kwiatki świętego Franciszka z Asyżu (fragmenty);
  8. Pieśń o Rolandzie (fragmenty);
  9. Gall Anonim, Kronika polska (fragmenty);
  10. Dante Alighieri, Boska komedia (fragmenty);
  11. Jan Kochanowski, wybrane pieśni, w tym: Pieśń IX ks. I, Pieśń V ks. II; psalmy, w tym Psalm Psalm 47; tren IX, X, XI, XIX; Odprawa posłów greckich;
  12. Piotr Skarga, Kazania sejmowe (fragmenty);
  13. wybrane wiersze następujących poetów: Daniel Naborowski, Jan Andrzej Morsztyn, Mikołaj Sęp-Szarzyński;
  14. Jan Chryzostom Pasek, Pamiętniki (fragmenty);
  15. William Szekspir, Makbet, Romeo i Julia;
  16. Molier, Skąpiec;
  17. Ignacy Krasicki, Hymn do miłości ojczyzny, wybrane satyry;
  18. Franciszek Karpiński, wybór sielanek i liryki religijnej;

dodatkowo

  1. Dzieje Tristana i Izoldy (fragmenty);

  2. Miguel de Cervantes y Saavedra, Przemyślny szlachcic Don Kichote z Manczy (fragmenty);

Zakres rozszerzony

Utwory określone dla zakresu podstawowego, a ponadto:

  1. Arystoteles, Poetyka, Retoryka (fragmenty);
  2. Platon, Państwo (fragmenty);
  3. Arystofanes, Chmury;
  4. Jan Parandowski, Mitologia, część II Rzym;
  5. Wergiliusz, Eneida (fragmenty);
  6. św. Augustyn, Wyznania (fragmenty);
  7. św. Tomasz z Akwinu, Summa teologiczna (fragmenty);
  8. François Villon, Wielki testament (fragmenty);
  9. François Rabelais, Gargantua I Pantagruel (fragmenty);
  10. Michel de Montaigne, Próby (fragmenty);
  11. Jan Kochanowski, Treny (jako cykl poetycki);
  12. Piotr Skarga, Żywoty świętych (fragmenty)
  13. William Szekspir, Hamlet;

Dodatkowo:

  1. Erazm z Rotterdamu, Pochwała głupoty (fragmenty);

  2. Wolter, Kandyd (fragmenty);

Klasa II (romantyzm, pozytywizm)

Zakres podstawowy

  1. Adam Mickiewicz, Oda do młodości; wybrane ballady, w tym Romantyczność; wybrane sonety z cyklu Sonety krymskie oraz inne wiersze; Konrad Wallenrod; Dziady cz. III;
  2. Juliusz Słowacki, Kordian; wybrane wiersze, w tym Grób Agamemnona (fragmenty), Testament mój;
  3. Zygmunt Krasiński, Nie-Boska komedia;
  4. Cyprian Kamil Norwid, wybrane wiersze;
  5. Bolesław Prus, Lalka, Z legend dawnego Egiptu;
  6. Eliza Orzeszkowa, Gloria victis;
  7. Henryk Sienkiewicz, Potop;

dodatkowo:

  1. Adam Mickiewicz, Dziady cz. IV;;
  2. Johann Wolfgang Goethe, Cierpienia młodego Wertera (fragmenty), Faust (fragmenty);

Zakres rozszerzony

Utwory określone dla zakresu podstawowego, a ponadto:

  1. wybrane utwory poetyckie z romantycznej literatury europejskiej, w tym wybrane wiersze angielskich poetów jezior;
  2. Juliusz Słowacki, Lilla Weneda;
  3. Cyprian Kamil Norwid, Bema pamięci żałobny rapsod, Fortepian Szopena, Czarne kwiaty (fragmenty), Promethidion (fragmenty);
  4. realistyczna lub naturalistyczna powieść europejska (Honoré de Balzac, Ojciec Goriot lub Charles Dickens, Klub Pickwicka, lub Mikołaj Gogol, Martwe dusze lub Gustaw Flaubert, Pani Bovary);

dodatkowo

  1. Victor Hugo, Nędznicy,

  2. Edgar Allan Poe – wybrane opowiadanie;

Klasa III (Młoda Polska, dwudziestolecie międzywojenne, literatura wojenna)

Zakres podstawowy

  1. Adam Asnyk, wybór wierszy;
  2. Fiodor Dostojewski, Zbrodnia i kara;
  3. wybrane wiersze następujących poetów: Jan Kasprowicz, Kazimierz Przerwa-Tetmajer, Leopold Staff;
  4. Stanisław Wyspiański, Wesele;
  5. Władysław Stanisław Reymont, Chłopi (tom I – Jesień);
  6. Stefan Żeromski, Rozdziobią nas kruki, wrony…, Przedwiośnie;
  7. Witold Gombrowicz, Ferdydurke (fragmenty);
  8. wybrane wiersze następujących poetów: Bolesław Leśmian, Julian Tuwim, Jan Lechoń, Maria Pawlikowska-Jasnorzewska, Kazimiera Iłłakowiczówna, Julian Przyboś, Józef Czechowicz, krzysztof Kamil Baczyński, Tadeusz Gajcy;
  9. Tadeusz Borowski, Proszę państwa do gazu, Ludzie, którzy szli;
  10. Gustaw Herling-Grudziński, Inny świat;
  11. Hanna Krall, Zdążyć przed Panem Bogiem;

dodatkowo:

  1. Gabriela Zapolska, Moralność pani Dulskiej;

  2. Zofia Nałkowska, Przy torze kolejowym (z tomu Medaliony);

  3. Kazimierz Moczarski, Rozmowy z katem (fragmenty);

Zakres rozszerzony

Utwory określone dla zakresu podstawowego, a ponadto:

  1. Stanisław Wyspiański, Noc listopadowa;
  2. Franz Kafka, Proces (fragmenty);
  3. Michaił Bułhakow, Mistrz i Małgorzata;
  4. Stanisław Ignacy Witkiewicz, Szewcy;
  5. Bruno Schulz, wybrane opowiadania z tomu Sklepy cynamonowe;

dodatkowo:

  1. Władysław Stanisław Reymont, Chłopi (tom II – Zima);
  2. Aldous Huxley, Nowy wspaniały świat;
  3. Gabriela Zapolska, Moralność pani Dulskiej;

Klasa IV (literatura po 1945 roku)

Zakres podstawowy

  1. wybrane wiersze następujących poetów: Stanisław Baliński, wybrane wiersze z okresu emigracyjnego, Kazimierz Wierzyński, wybrane wiersze z okresu emigracyjnego, Czesław Miłosz, w tym wybrane wiersze z tomu Ocalenie oraz Traktat moralny (fragmenty), Tadeusz Różewicz, Miron Białoszewski, Jarosław Marek Rymkiewicz, Wisława Szymborska, Zbigniew Herbert, w tym wybrane wiersze z tomów Pan Cogito oraz Raport z oblężonego miasta, Halina Poświatowska, Stanisław Barańczak, Marcin Świetlicki, Jan Polkowski, Wojciech Wencel;
  2. Albert Camus, Dżuma;
  3. George Orwell, Rok 1984;
  4. Józef Mackiewicz, Droga donikąd (fragmenty);
  5. Sławomir Mrożek, Tango;
  6. Marek Nowakowski, Raport o stanie wojennym (wybrane opowiadanie); Górą „Edek” (z tomu Prawo prerii);
  7. Jacek Dukaj, Katedra (z tomu W kraju niewiernych);
  8. Antoni Libera, Madame;
  9. Andrzej Stasiuk, Miejsce (z tomu Opowieści galicyjskie);
  10. Olga Tokarczuk, Profesor Andrews w Warszawie (z tomu Gra na wielu bębenkach);
  11. Ryszard Kapuściński, Podróże z Herodotem (fragmenty);
  12. wybrane utwory okresu stanu wojennego;
  13. powojenna piosenka literacka – wybrane utwory Ewy Demarczyk, Jacka Kaczmarskiego, Wojciecha Młynarskiego, Agnieszki Osieckiej oraz wybrane teksty Kabaretu Starszych Panów.

dodatkowo:

  1. Friedrich Dürrenmatt, Wizyta starszej pani;
  2. Stanisław Lem, Wizja lokalna

Zakres rozszerzony

Utwory określone dla zakresu podstawowego, a ponadto:

  1. Tadeusz Konwicki, Mała apokalipsa;
  2. Jorge Luis Borges, wybrane opowiadanie;
  3. Janusz Głowacki, Antygona w Nowym Jorku;
  4. Sławomir Mrożek, wybrane opowiadania;
  5. wybrane eseje następujących autorów: Jerzego Stempowskiego, Gustawa Herlinga-Grudzińskiego, Zbigniewa Herberta, Zygmunta Kubiaka, Jarosława Marka Rymkiewicza (co najmniej po jednym utworze);
  6. wybrane teksty z aktualnych numerów miesięczników oraz kwartalników literackich i kulturalnych.

Dodatkowo

  1. Umberto Eco, Imię róży,
  2. Stanisław Lem, Solaris

Zalecane dzieła teatralna i filmowe

  1. Apocalypsis cum figuris, reż. Jerzy Grotowski;
  2. Amadeusz, reż. Miloš Forman;
  3. Dekalog, reż. Krzysztof Kieślowski, wybrane filmy z cyklu;
  4. Dziady, reż. Konrad Swinarski;
  5. Elektra, reż. Piotr Chołodziński;
  6. Emigranci, reż. Kazimierz Kutz;
  7. Kartoteka, reż. Krzysztof Kieślowski;
  8. Kordian, reż. Jerzy Englert;
  9. Lawa. Opowieść o „Dziadach” Adama Mickiewicza, reż. Tadeusz Konwicki;
  10. Moralność pani Dulskiej, reż. Tomasz Zygadło;
  11. Nad Niemnem, reż. Zbigniew Kuźmiński;
  12. Noc listopadowa, reż. Andrzej Wajda;
  13. Noce i dnie, reż. Jerzy Antczak;
  14. Rewizor, reż. Jerzy Gruza;
  15. Rękopis znaleziony w Saragossie, reż. Wojciech Jerzy Has;
  16. Iwona, księżniczka Burgunda, reż. Zygmunt Hübner;
  17. Sanatorium pod klepsydrą, reż. Wojciech Jerzy Has;
  18. Śluby panieńskie, reż. Andrzej Łapicki;
  19. Wizyta starszej pani, reż. Jerzy Gruza;
  20. Zezowate szczęście, reż. Andrzej Munk;
  21. Ziemia obiecana, reż. Andrzej Wajda.

Teksty zalecane do samokształcenia

  1. Słownik 100 tysięcy potrzebnych słów, red. Jerzy Bralczyk;
  2. Jan Białostocki, Sztuka cenniejsza niż złoto. Opowieść o sztuce europejskiej;
  3. Człowiek Grecji, red. Jean-Pierre Vernant;
  4. Człowiek renesansu, red. Eugenio Garin;
  5. Umberto Eco, Sztuka i piękno w średniowieczu;
  6. Karol Estreicher, Historia sztuki w zarysie;
  7. Formy i normy, czyli poprawna polszczyzna w praktyce, red. Katarzyna Kłosińska;
  8. Johan Huizinga, Jesień średniowiecza;
  9. Jacques Le Goff, Człowiek średniowiecza;
  10. Władysław Kopaliński, Słownik mitów i tradycji kultury;
  11. Jacek Kowalski, Niezbędnik Sarmaty;
  12. Tadeusz Lubelski, Historia kina polskiego. Twórcy, filmy, konteksty;
  13. Jan Miodek, Słownik ojczyzny polszczyzny;
  14. Anna Nasiłowska, Literatura okresu przejściowego 1975–1996;
  15. Ewelina Nurczyńska-Fidelska, Barbara Parniewska, Ewa Popiel-Popiołek, Halina Ulińska, Film w szkolnej edukacji humanistycznej;
  16. Maria Ossowska, Ethos rycerski i jego odmiany;
  17. Popularna encyklopedia mass mediów, pod red. J. Skrzypczaka;
  18. Praktyczna stylistyka nie tylko dla polonistów, red. Edyta Bańkowska i Agnieszka Mikołajczuk;
  19. Zbigniew Raszewski, Krótka historia teatru polskiego;
  20. Teresa Skubalanka, Historyczna stylistyka języka polskiego. Przekroje;
  21. Stanisław Stabryła, Starożytna Grecja;
  22. Anna Świderkówna, Hellenika. Wizerunek epoki od Aleksandra do Augusta; Rozmowy o Biblii;
  23. Wielka encyklopedia Polski, t. 1. i 2.;
  24. Władysław Tatarkiewicz, Historia filozofii; Dzieje sześciu pojęć; Droga przez estetykę;
  25. Mieczysław Tomaszewski, Muzyka w dialogu ze słowem. Próby, szkice, interpretacje;
  26. Lidia Winniczuk, Ludzie, zwyczaje, obyczaje starożytnej Grecji i Rzymu.